7 mẹo đọc nhanh nốt nhạc trên bản nhạc piano

137

Nguyễn Hữu Phước biên soạn dựa trên kinh nghiệm học piano của mình.

Trước hết, bạn cần biết rằng những đường kẻ ngang trên bản nhạc được gọi là khuông nhạc và khuông nhạc thì lại có năm dòng kẻ ngang song song, với khoảng cách (gọi là khe) đều nhau giữa chúng. Tất cả các dòng kẻ và các khe đều được đánh số thứ tự để dễ dàng ghi nhớ 1 2 3 4 5 từ thấp (đáy của khuông nhạc) đến cao (đỉnh của khuông nhạc).

Bản nhạc piano có cấu tạo gồm hai phần và mỗi bàn tay của bạn sẽ đảm nhiệm một phần. Khuông nhạc ở bên trên được gọi là khóa Sol và được dùng để thể hiện các nốt nhạc của bản nhạc mà tay phải sẽ chơi chẳng hạn như các nốt giai điệu, hoa mỹ, fill-in, lót câu. Còn khuông nhạc bên dưới được gọi là khóa Fa và được dùng để thể hiện các nốt nhạc cơ bản mà tay trái sẽ chơi chẳng hạn như nốt bass và phần đệm.

Khi lần đầu tiên học đọc bản nhạc piano, chắc chắn bạn sẽ gặp lúng túng khi đọc các nốt nhạc có trên cả hai khuông nhạc của khóa Sol và khóa Fa. Thực ra, cách học đọc các nốt nhạc này cũng không phải là quá khó và nếu biết được các mẹo thì bạn sẽ có thể dễ dàng đọc chúng thôi. Mặc dù không có mẹo nào được xem là chính quy, đúng hay sai, không theo sách vở để học cách đọc nốt nhạc cả, nhưng trong thực tế chắc chắn là sẽ có một vài mẹo lại có xu hướng làm cho bạn ghi nhớ được nốt nhạc một cách tốt hơn so với những mẹo khác, cũng như cũng có khi bạn lại không sử dụng các mẹo này riêng lẽ mà kết hợp chúng lại với nhau tùy vào từng tình huống cụ thể hay tùy theo sở thích, gu riêng của bạn.

Dưới đây là 7 mẹo phổ biến để học nhanh cách đọc các nốt nhạc trên hai khuông nhạc khóa Sol và khóa Fa.

  1. Học thuộc lòng các nốt cơ bản

Đối với các nốt nhạc trên khóa Sol, khi bạn đọc tới nốt nhạc nào thì tay phải của bạn sẽ đàn tới nốt nhạc đó. Mẹo để nhớ các nốt nhạc sẽ như sau: ban đầu bạn sẽ ghi nhớ tên của 5 nốt nhạc nằm ở trên dòng kẻ đó là: Đô – Mi – Sol – Si – Rê, hoặc bạn sẽ ghi nhớ 5 nốt nhạc nằm trong khe giữa hai dòng kẻ đó là: Rê- Fa – La – Đô – Mi. Bạn nên cố gắng học thuộc lòng và luyện tập chăm chỉ cho đến khi nào bạn có thể nhìn vào vị trí của nốt nhạc nằm ở đâu là có thể suy ra ngay được đó là nốt nhạc gì.

Đối với các nốt nhạc trên khóa Fa: để tránh lẫn lộn với các nốt nhạc của khóa Sol, các nốt nhạc cơ bản trên khóa Fa được quy ước ngầm là sẽ được dịch chuyển lên 1 quãng ba so với các nốt nhạc của khóa Sol. Điều này có nghĩa rằng các nốt nhạc thực tế lúc chơi trên đàn piano của khóa Fa sẽ được dịch chuyển lên trên một dòng kẻ so với nốt nhạc của khóa Sol. Tiếp đó, khi bạn đã hiểu về việc dịch chuyển nốt nhạc rồi thì tay trái của bạn sẽ chơi các nốt nhạc đó trên đàn piano. Mẹo nhớ các nốt nhạc này là nếu nốt nhạc nào nằm trên dòng kẻ thì bạn phải tự ngầm hiểu là sẽ phải dịch chuyển nó lên một dòng kẻ ở phía trên, còn nếu nốt nhạc đó nằm trong khe thì bạn phải tự hiểu rằng nốt nhạc đó sẽ phải được dịch chuyển lên khe tiếp theo ở trên cao hơn.

2. Tập ghi nhớ vị trí của nốt nhạc nằm trên dòng kẻ hay nằm giữa dòng kẻ

Đối với các nốt nhạc của khóa Sol thì các nốt nhạc nào nằm trên dòng kẻ của khuông nhạc từ dưới đếm lên theo thứ tự sẽ là E (Mi), G (Sol), B (Si), D (Re), F (Fa). Từ đó, bạn sẽ đặt một cái tên nào đó cho từng chữ cái đó rồi nối chúng lại với nhau sao cho có nghĩa và dễ nhớ nhất có thể. Ví dụ: “Em Gọi Bạn Đi Fượt”. Tương tự, cũng trên khuông nhạc của khóa Sol, các nốt nào nằm giữa hai dòng kẻ (khe) từ dưới đếm lên theo thứ tự là F (Fa), A (La), C (Đô), E (Mi). Trong trường hợp này, bạn cũng sẽ đặt một cái tên nào đó cho từng chữ cái đó rồi nối chúng lại với nhau sao cho có nghĩa và dễ nhớ nhất đó là “Fải Ăn Cùng Em” hoặc không cần phải đặt tên cho từng chữ cái như ví dụ ở trên mà có thể nối 4 chữ cái đó lại với nhau vì các chữ cái này khi nối lại với nhau sẽ có có nghĩa trong tiếng Anh là FACE (có nghĩa là gương mặt) hay theo.

Đối với các nốt nhạc của khóa Fa thì các nốt nhạc nào nằm trên dòng kẻ của khuông nhạc từ dưới đếm lên theo thứ tự sẽ là G B D F A. Từ đó, bạn sẽ đặt một cái tên nào đó cho từng chữ cái đó rồi nối chúng lại với nhau sao cho có nghĩa và dễ nhớ nhất có thể. Ví dụ: “Gọi Bạn Đi Fượt À”. Tương tự, cũng trên khuông nhạc của khóa Fa, các nốt nhạc nào nằm giữa hai dòng kẻ (khe) từ dưới đếm lên theo thứ tự sẽ là A C E G (“Ăn Cùng Em Gái.”).

3. Vị trí của nối Đô giữa (C4) và đối xứng nhau

Cách của mẹo này đó là bạn sẽ lấy vị trí của nốt Đô giữa (C4) làm điểm tham chiếu khởi đầu và cô gắng thuộc lòng và xem nốt C giữa đó là nốt nhạc trung tâm để từ đó bạn sẽ xòe 10 ngón tay trên hai bàn tay của bạn vào đàn thì các ngón đi về phía bên phải sẽ là các nốt nhạc của khóa Sol còn các ngón đi về phía bên trái sẽ là các nốt nhạc của khóa Fa. Khi hai bàn tay của bạn được đặt theo cách như vậy, từng ngón tay của bàn tay này sẽ có một ngón tay phản chiếu đối xứng ở bàn tay đối diện và các nốt nhạc tương ứng trên các dòng kẻ cũng phản chiếu lẫn nhau. Ví dụ, ngón tay số 2 trên bàn tay trái của bạn nằm trên nốt B và ngón tay số 2 trên bàn tay phải của bạn nằm ở nốt D. Hai nốt nhạc này là hình ảnh phản chiếu của nhau khi được ghi ký hiệu.

Trên thực tế, có nhiều người học có thể nhớ được vị trí của nốt C giữa vì chỉ có 9 nốt nhạc (F-G-A-B-C-D-E-F-G) trên 10 ngón tay để theo dõi và bạn có thể nhìn thấy rõ ràng tất cả 9 nốt nhạc này cho nên chúng sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận dạng các nốt nhạc. Khi bạn mở rộng ra ngoài vị trí của nốt C giữa thì việc suy luận tương tự như trên cũng sẽ vẫn được tiếp tục như vậy.

Bạn sẽ có thể nhận ra rằng tất cả các nốt C trên khuông nhạc đều phản chiếu đối xứng với nhau. Ngoài nối C giữa, các nốt C ở bên tay trái (C3, C2, C1) và các nốt C ở bên tay phải của bạn (C5, C6, C7) cũng là một tấm gương đối xứng của nhau bởi vì nốt C bên tay phải là 2 nhìn lên và nốt C bên tay trái là 2 nhìn xuống. Hơn nữa, B là tấm gương phản chiếu của D, A là tấm gương phản chiếu E và G là tấm gương phản chiếu của F.

4. Vị trí của nốt C

Vị trí của nốt C còn có thể là một điểm khởi đầu phổ biến khác nữa trên đàn piano. Theo đó, mỗi bàn tay của bạn sẽ bắt đầu trên một nốt C nhưng lại ở các vị trí khác nhau. Ngón 1 (cái) của tay phải sẽ chơi nốt C giữa (C4), trong khi ngón 5 (út) của tay trái cũng sẽ chơi nốt C nhưng cách nốt C giữa 1 quãng 8 bên phía tay trái tức là C3. Tiếp theo, một ngón tay trong mỗi bàn tay được đặt trên các phím liên tiếp theo sau nốt C đó tức là: – C, D, E, F, G.

Đây là một cách khác cũng rất dễ tiếp thu để bắt đầu đọc các nốt nhạc vì chỉ có 10 nốt nhạc đó là (G-F-E-B-C-C-D-E-F-G) trên 10 ngón tay để học, trong đó 5 nốt nhạc (G-F-E-B-C) nằm ở bên bàn tay trái và 5 nốt nhạc (C-D-E-F-G) nằm ở bên bàn tay phải. Sau đó, từ vị trí của nốt C ban đầu đó bạn có thể nhanh chóng mở rộng sang các nốt nhạc khác nằm bên ngoài vị trí của C ban đầu.

Một nhược điểm của vị trí các nốt C, so với vị trí của nốt C giữa (C4), đó là các nốt nhạc bên tay trái của bạn sẽ có vẻ rất độc lập với các nốt nhạc ở bên phía tay phải. Chúng trông có vẻ hoàn toàn khác nhau về vị trí trên các dòng kẻ, vì vậy bạn sẽ phải đê ý theo dõi nhiều hơn. Mặt khác, nó sẽ trở nên dễ dàng hơn để quan sát các khái niệm xung quanh đọc các nốt nhạc.

Một khi các nốt nhạc của 5 vị trí của nốt C được nắm rõ trong mỗi bàn tay, bạn sẽ dễ dàng đi ra các nốt nhạc ngay bên ngoài vị trí của nốt C, và cung cấp cho bạn một cách nhanh chóng một loạt các các nốt nhạc quen thuộc để bạn tập luyện.

5. Ghi chú cột mốc để nhớ

Học cách nhận diện các nốt nhạc nổi bật nào đó trên khuông nhạc cũng là một cách hữu hiệu để đọc các nốt nhạc. Với các nốt nhạc đã được làm nổi bật trên khuông nhạc, bạn sẽ chỉ cần ghi nhớ một vài nốt nhạc nổi bật nào đó và tất cả các nốt nhạc còn lại trên khuông nhạc sẽ nằm xung quanh trên hoặc dưới của các nốt nhạc nổi bật đó và bạn sẽ dễ dàng suy ra.

Đối với khóa Sol thì cách nhận diện các nốt nhạc nổi bật như sau:

Ví dụ 1: Vì đây là khóa Sol cho nên bạn sẽ sử dụng nốt G làm nốt nổi bật và từ đó suy ra các nốt nhạc khác.

Ví dụ 2: bạn chỉ cần nhớ 3 nốt nhạc ở 3 mốc chính tại 3 vị trí trên khuông nhạc đó là nốt nhạc dưới cùng, nốt nhạc ở ngay giữa và nốt nhạc trên cùng của khuông nhạc theo thứ tự sẽ là C, B, A.

Ví dụ 3: bạn chỉ cần nhớ 3 nốt nhạc ở 3 mốc chính tại 3 vị trí trên khuông nhạc đó là dòng kẻ dưới cùng, dòng kẻ giữa và dòng kẻ trên cùng của khuông nhạc theo thứ tự sẽ là E, B, F.

Ví dụ 4: bạn chỉ cần nhớ 5 nốt nhạc ở 5 mốc chính tại 5 vị trí trên khuông nhạc đó là dòng kẻ dưới cùng, dòng kẻ nằm giữa dòng kẻ dưới cùng và dòng kẻ giữa, dòng kẻ giữa, dòng kẻ nằm giữa dòng kẻ giữa và dòng kẻ trên cùng, và dòng kẻ trên cùng của khuông nhạc theo thứ tự sẽ là E, G, B, D, F.

Đối với khóa Fa thì cách nhận diện các nốt nhạc nổi bật như sau:

Ví dụ 1: Vì đây là khóa Fa cho nên bạn sẽ sử dụng nốt nhạc F làm nốt nổi bật và từ đó suy ra các nốt nhạc khác.

Ví dụ 2: bạn chỉ cần nhớ 3 nốt nhạc ở 3 mốc chính tại 3 vị trí trên khuôn nhạc đó là nốt nhạc dưới cùng, nốt nhạc ở ngay giữa và nốt nhạc trên cùng của khuông nhạc theo thứ tự sẽ là E, D, C.

Ví dụ 3: bạn chỉ cần nhớ 3 nốt nhạc ở 3 mốc chính tại 3 vị trí trên khuông nhạc đó là dòng kẻ dưới cùng, dòng kẻ giữa và dòng kẻ trên cùng của khuông nhạc theo thứ tự sẽ là G, D, A.

Ví dụ 4: bạn chỉ cần nhớ 5 nốt nhạc ở 5 mốc chính tại 5 vị trí trên khuông nhạc đó là dòng kẻ dưới cùng, dòng kẻ nằm giữa dòng kẻ dưới cùng và dòng kẻ giữa, dòng kẻ giữa, dòng kẻ nằm giữa dòng kẻ giữa và dòng kẻ trên cùng, và dòng kẻ trên cùng của khuông nhạc theo thứ tự sẽ là G, B, D, F, A..

6. Định vị các nốt nhạc nằm trên các dòng kẻ

Một mẹo khác cũng dễ nhớ chính là định vị tất cả các nốt nhạc nằm trên các dòng kẻ của cả hai khuông nhạc của khóa Sol và khóa Fa. Theo đó, bạn xòe 2 bàn tay ra, các ngón tay của bàn tay trái sẽ đại diện cho các nốt nhạc nằm trên các dòng kẻ của khóa Fa và các ngón tay của bàn tay phải sẽ đại diện cho các nốt nhạc nằm trên các dòng kẻ của khóa Sol.

Bên phần khóa Fa, ngón út của bàn tay trái sẽ là G (Sol), ngón áp út là B (Si), ngón giữa là D (Rê) ngón trỏ là F (Fa), và ngón cái là A (La). 

Bên phần khóa Sol, ngón út của bàn tay phải sẽ là E (Mi), ngón áp út là G (Sol), ngón giữa là B (Si) ngón trỏ là D (Re), ngón cái là F (Fa). 

Khi đã định vị được các nốt nhạc nằm trên các dòng kẻ của cả hai khuông nhạc của khóa Sol và khóa Fa thì bạn sẽ dễ dàng suy ra được các nốt nhạc nằm ở các khe.

7. Đọc theo khoảng cách của quãng

Đọc nốt nhạc theo khoảng cách quãng (là khoảng cách giữa 2 nốt nhạc) cũng là một trong những cách hiệu quả nhất để học cách đọc trôi chảy các nốt nhạc.

Khi học cách đọc nốt nhạc theo quãng, bạn sẽ học được cách xác định khoảng cách của quãng giữa các nốt nhạc để di chuyển từ nốt nhạc này sang nốt nhạc khác. Mẹo này thú vị ở chỗ nó cho phép bạn đọc các nốt nhạc bằng cách quan sát các mẫu và hình dạng, thay vì bằng cách xác định các nốt nhạc riêng lẻ. Nếu bạn có thể xác định được nốt nhạc bắt đầu, sau đó xác định quãng giữa các nốt nhạc, bạn sẽ có thể dễ dàng di chuyển từ nốt nhạc này sang nốt nhạc khác.

Mỗi quãng đều có một hình dáng độc đáo khi ghi nốt. Các quãng chẵn sẽ đi từ một dòng đến một khe và các quãng lẻ thì hoặc là 2 nốt nhạc trên dòng kẻ hoặc 2 nốt nhạc trong khe. Bạn có thể thấy rằng khi khoảng cách cùa các quãng trở nên lớn hơn, 2 nốt nhạc sẽ cách xa nhau hơn.

Mẹo đọc nốt nhạc theo quãng kết hợp với các mẹo khác sẽ giúp đọc nốt nhạc được dễ dàng. Ví dụ, sử dụng các vị trí trên đàn piano là một mẹo tốt để neo mình vào các phím. Thật hữu ích khi có thể xác định được các quãng trong các vị trí đó.

Bạn cần hiểu biết chung về khuông nhạc và nơi mà một số nốt nhạc nhất định được đặt để có thể đọc được quãng. Vì vậy, khoanh lại và ghi nhớ tên các nốt nhạc xung quanh khuông nhạc sẽ giúp bạn đọc được quãng của các nốt nhạc.

Tóm lại, hãy nhớ cho rằng, sẽ không có mẹo nào được xem là đúng hay sai để học cách đọc nốt nhạc trên đàn piano, nhưng sự kết hợp các mẹo được nêu ở trên có thể giúp cho bạn học được cách hiểu đầy đủ hơn cách ký hiệu của nốt nhạc trên các khuông nhạc lớn.