27 bước phân tích và xử lý ca khúc nhạc nhẹ cho đàn piano

1267

Nguyễn Hữu Phước biên soạn dựa trên kinh nghiệm học piano của mình

Để có thể solo trên đàn piano một tác phẩm âm nhạc nào đó mà chỉ có sheet nhạc ở khóa Sol đơn giản thì nhiều người sẽ bối rối không biết phải bắt đầu như thế nào, cố nhớ kỹ thuật chơi này thì lại quên kỹ thuật chơi kia. Để có thể cover được một ca khúc cho hay thì bạn phải biết cách phân tích và xữ lý ca khúc một cách tinh tế; phải biết nhạc lý, biết nhiều loại âm hình đệm rộng hẹp, biết hòa âm; phải biết được cả thế mạnh và điểm yếu của đàn piano so với các loại nhạc cụ khác để vận dụng vào phần đệm sao cho phù hợp nhất. Ví dụ: thế mạnh của đàn piano là đệm rải chứ không phải chơi theo style, hay chơi chồng hợp âm rõ ràng cho nên người cover piano nên tìm cách chuyển các điệu thường được đánh theo style ở các nhạc cụ khác qua cách đệm rải piano nhưng làm sao để vẫn giữ được phần lớn nét đặt trưng của điệu thì mới nghe hay được. Theo đó, bạn nên tiến hành theo các bước sau đây:

  • Bước 1: Nghe qua ca từ của ca khúc vài lần để có thể biết được những điểm chính của ca khúc vđể hiểu ý đồ của tác giả và cũng để nhập tâm vào ca khúc để có thể tạo nên các đoạn Intro, Giang tấu, Ending phù hợp;
  • Bước 2: Xem ca khúc thuộc thể loại nhạc gì ví dụ như dân ca Nam bộ, Bolero, nhạc Mỹ La Tinh, Tây Nguyên … để từ đó sử dụng điệu nhạc phù hợp để đệm cho ca khúc đó;
  • Bước 3: Phân tích cấu trúc của ca khúc để tìm Motif chính của ca khúc, từ motif bạn sẽ suy ra được các chi câu, rồi từ nhiều chi câu sẽ tạo ra câu, và tương tự từ nhiều câu sẽ tạo ra đoạn và sau cùng là nhiều đoạn sẽ tạo ra ca khúc. Việc phân tích cấu trúc ca khúc sẽ giúp bạn có thể đưa các câu lót, fill-in, các kiểu dằn như tuti, tace, chạy ngón vào giữa các đoạn, các câu để bài đệm thêm phong phú;
  • Bước 4: Tùy theo dấu hóa biểu của ca khúc có dấu # hay b để xác định điệu thức của ca khúc rồi từ đó bạn có thể suy ra âm giai chính của ca khúc là hợp âm gì để từ đó có thể suy ra 6 hợp âm cơ bản trưởng thứ của âm giai và các hợp âm bà con, họ hàng khác sao cho phù hợp nhất, có hiểu biết về cung, quãng, biết cách sử dụng hợp âm, cách tiến hành hợp âm, nối tiếp hợp âm (phải biết kết hợp việc sử dụng các hợp âm đảo, hợp âm màu như sus2, sus4, m7-5, dim, dim7, hợp âm 6, hợp âm M7, hợp âm, 7, 9, 11, 13, hợp âm hai thứ Napoli, hợp âm add9, add11, add13 xen kẻ với 6 hợp âm cơ bản trưởng thứ của âm giai ca khúc);
  • Bước 5: Chọn âm hình đệm tay trái phù hợp cho đoạn A (phiên khúc – âm hình đơn giản, ít nốt, cường độ thấp) và đoạn B (điệp khúc – âm hình phức tạp, nhiều nốt, dày hơn, cường độ mạnh hơn) của ca khúc. Bạn có thể thay đổi âm hình đệm bằng cách chụm hợp âm, rải hợp âm, chạy ngón, với đặc trưng là di chuyển tư thế tay trái ở các khoảng cách từ hẹp (từ quãng 5 đến quãng 8) đến rộng (quãng 10) và rất rộng (từ quãng 12 trở lên) và ngược lại;
  • Bước 6: Bạn có thể cho các nốt bass hợp âm tay trái dịch chuyển theo bước lần 1 hay ½ cung hay theo bước của hợp âm, hay quãng 3, 4, 5 (xem thêm phần hướng dẫn đường đi của nốt bass);
  • Bước 7: Tập đánh giai điệu nhiều lần cho đến khi không cần phải nhìn sheet nhạc nữa nhưng bạn vẫn có thể nhớ được giai điệu, các hợp âm và âm hình đệm. Điều này sẽ giúp bạn có thể phiêu theo bài nhạc vì luc này đây bạn đã không còn phải nhìn sheet nhạc nữa;
  • Bước 8: Nếu nhịp của bạn chưa được vững thì có thể mở Metronome hay piano điện lên đánh theo nhịp để bài hát được trình bày được nhịp nhàng để bạn có nhịp trong người;
  • Bước 9: Ở các phách mạnh và phách mạnh vừa của tiết nhịp và tiết điệu thì hai tay của bạn phải biết nhấn nhá để phân biệt giữa các phách mạnh và phách yếu và chân phải cần nhất lên để xuống khi nào cho phù hợp ở tại ví trí của các phách mạnh;
  • Bước 10: Bạn nên tập đánh lơi nhịp đi một ít ở phần giai điệu tay trái để giai điệu được dàn trải, nghe du dương giống như lời của ca sĩ khi hát để phù hợp với thế mạnh đệm rải của đàn piano;
  • Bước 11: Ở phần giữa nối hai câu lại với nhau thường sẽ không có giai điệu và có khoảng trống khá dài nên bạn có thể thay đổi âm hình đệm tay trái một ít (thường là rộn ràng, quãng rộng hơn, nhiều nốt hơn) ở đó và có thể phối hợp cùng với tay phải cùng chơi âm hình đệm; hay bàn tay trái sẽ chơi theo âm hình đệm, còn tay phải thì chạy fill-in hay cả hai tay cùng chạy fill-in đi lên hoặc đi xuống, để tạo ra một ít sự khác biệt của phần đệm rồi khi vào lại phần giai điệu tiếp theo của bài hát thì tay trái sẽ lại trở về nhiệm vụ của mình đó là đệm âm hình đệm ban đầu và tay phải thì trở về tiếp tục phụ trách chơi giai điệu;
  • Bước 12: Ở các khoảng trống giữa hai chi câu và hai câu, bạn có thể dùng các kỹ thuật tô điểm như tô điểm quanh nốt sau cùng của giai điệu, lót câu bằng các hình thức láy rền, láy chùm, âm vỗ, lót câu bằng cách lập lại theo giai điệu và tiết tấu của câu vừa chấm dứt v.v;
  • Bước 13: Khi từ phiên khúc đi vào điệp khúc, bạn nên có sự dẫn vào cao trào đi lên và bạn có thể chạy ngón theo hợp âm hay âm giai đi lên, dùng kỹ thuật Glissando, chạy âm giai đi lên, chồng hợp âm đi lên, sử dụng lập lại các quãng thuận v.v. và cường độ tăng dần theo;
  • Bước 14: Ở những khoảng trống giữa các câu giai điệu nào mà khá dài hay khi từ phiên khúc đi vào điệp khúc, vì muốn ngắn gọn bài hát để dễ in ấn hay muốn làm chẳng các chi câu trong ca khúc nên tác giả ca khúc đã cho chuyển câu hay chuyển đoạn với khoảng cách hơi ngắn không đủ để ca sĩ lấy hơi ngân dài thì bạn có thể cho giai điệu vào trễ 1-2 nốt móc đơn hay thậm chí bạn có thể chủ động cho thêm vào 1-2 ô nhịp nữa rồi xem ô nhịp mà giai điệu kế tiếp sẽ xuất hiện là hợp âm gì để dựa vào hợp âm đó bạn ghi hợp âm tại ô nhịp thêm vào là hợp âm 7 át của hợp âm sau đó để tạo sức hút từ hợp âm 7 át về hợp âm chủ;
  • Bước 15: Bạn có thể dùng các kỹ thuật ví dụ như Trill (láy đều) để diễn tả tính chất vui tươi trong bài hát hay Tremolo (láy rền) để tạo sự phong phú cho tiết tấu, hình tượng âm nhạc theo các quãng thuận ví dụ như quãng 3, quãng 5, quãng 6, quãng 8 để làm đẹp thêm cho các nốt giai điệu (không nhất thiết chỉ ở các nốt phách mạnh thôi);
  • Bước 16: Bạn có thể chồng nốt giai điệu ở quãng 3, quãng 8 (phổ biến nhất), quãng 5, quãng 6 theo các nốt có trong hợp âm ở tại các phách mạnh hay nguyên một đoạn nào đó để làm dày lên giai điệu theo ngụ ý của tác giả;
  • Bước 17: Bạn có thể dùng kỹ thuật Trimolo một vài đoạn hay ở các phách mạnh ở các quãng 3, quãng 5, quãng 8 các nốt giai điệu để thay đổi sắc thái của ca khúc;
  • Bước 18: Bạn nên tìm những vị trí trong ca khúc mà bạn có thể sử dụng các kỹ thuật Tace, Tuti để thay đổi sắc thái của ca khúc;
  • Bước 19: Bạn có thể chuyển dịch giai điệu lên xuống 1-2 quãng 8 so với vị trí ban đầu, đặc biệt là trong các bài hát song ca mà thường cần 2 bè đối đáp nhau, đánh mạnh nhẹ tùy theo vị trí quãng (quãng thấp thì đánh nhẹ để không bị ồn, quãng cao thì đánh to để cho rõ tiếng);
  • Bước 20: Bạn có thể chạy ngón có chọn lọc trên: (i) âm giai trưởng hoặc âm giai thứ (tùy theo tính chất của bài hát là buồn hay vui); (ii) âm giai Chromatic ½ cung; (iii) âm giai ngũ âm (nếu bài hát có âm hưởng dân ca); hay (iv) chạy theo các quãng thuận như quãng 3 thứ, quãng 3 trưởng, quãng 6 thứ, quãng 6 trưởng, quãng 4 đúng, quãng 5 đúng, quãng 8 đúng;
  • Bước 21: Bạn sẽ chọn câu giới thiệu hay, phù hợp với bài hát để bạn dẫn nhập ở phần Intro của ca khúc;
  • Bước 22: Bạn sẽ soạn Intro (xem phần hướng dẫn soạn Intro);
  • Bước 23: Bạn sẽ soạn Giang tấu (xem phần hướng dẫn soạn Giang tấu);
  • Bước 24: Bạn sẽ soạn Ending (xem phần hướng dẫn soạn Ending);
  • Bước 25: Bạn có thể thỉnh thoảng thay đổi trường độ của các nốt giai điệu nếu trường độ của các nốt của giai điệu cứ được lặp đi lặp lại rất nhiều lần nghe bị nhàm chán;
  • Bước 26: Bạn có thể lên tông ca khúc từ ½ đến 1 cung ở phần B khi phần B được lặp lại để kết bài; và
  • Bước 27: Bạn có thể cân nhắc việc thay đổi điệu đã chọn của ca khúc nếu có thể (ví dụ như từ Boston lên Slow Rock) để thay đổi tiết tấu của bài hát.