Tóm tắc chuyên sâu 45 sửa đổi, bổ sung đáng chú ý của Bộ luật Lao động 2019

14398

Luật sư Dương Tiếng Thu & Luật sư Nguyễn Hữu Phước[1]

Bộ luật Lao động 1994 được Quốc hội ban hành năm 1994 và đã được sửa đổi 3 lần vào các năm 2002, 2006 và 2007. Trong đó, có 3 luật mới được tách ra từ Bộ luật Lao động 1994 vào năm 2006 đó là Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Dạy nghề và Luật đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Đến năm 2012 thì Quốc hội lại ban hành Bộ luật Lao động 2012 có hiệu lực cho đến hiện nay. Tuy nhiên, trong thời gian này lại có thêm 2 luật mới được tách ra từ Bộ luật Lao động 2012 đó là Luật Việc làm năm 2013 và Luật An toàn vệ sinh lao động năm 2015. Gần đây nhất, vào ngày 20 tháng 11 năm 2019, Bộ luật Lao động 2019 đã được Quốc hội thông qua và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2021. Mục đích của lần thay đổi này là tổng rà soát để BLLĐ phù hợp hơn với quy luật kinh tế thị trường theo hướng Nhà nước chỉ đưa ra những bảo vệ tối thiểu và trao quyền tự chủ cho các bên thông qua thương lượng và thỏa thuận, giải quyết căn bản các bất cập từ thực tiễn thi hành và tạo khung pháp lý thông thoáng, linh hoạt hơn về tuyển dụng, sử dụng lao động. Sửa đổi Bộ luật Lao động cũng nhằm thể chế hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 về các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong lĩnh vực lao động nhằm đảm bảo tính thống nhất, sự phù hợp của Bộ luật lao động với các luật có liên quan khác (ví dụ: Luật Bảo hiểm xã hội và Luật Tố tụng dân sự) và phù hợp, tiệm cận với các tiêu chuẩn lao động quốc tế nhất là các tiêu chuẩn lao động cơ bản, cam kết lao động ở mức độ cao hơn trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới chẳng hạn như EVFTA và CPTPP cũng như tương thích với các cam kết quốc tế về lao động chẳng hạn như nghĩa vụ của quốc gia thành viên của Công ước Liên hiệp quốc về quyền dân sự và chính trị (“ICCPR”), Công ước Liên hiệp quốc về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (“ICESCR”), cam kết của quốc gia thành viên của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Ở góc độ doanh nghiệp, Bộ luật Lao động 2019 có những điểm mới thuận lợi và bất lợi đáng chú ý dành cho doanh nghiệp và sẽ được trình bày chi tiết bên dưới. Các doanh nghiệp nói chung và phòng nhân sự của doanh nghiệp nói riêng cần rà soát lại các quy chế nội bộ, nội quy lao động, thỏa ước lao động tập thể (nếu có), các thỏa thuận riêng biệt với người lao động và điều chỉnh nội dung các tài liệu nội bộ này để tận dụng các thuận lợi của Bộ luật Lao động 2019 và giảm thiểu các bất lợi của nó cũng như làm cho các tài liệu nội bộ này phù hợp với các quy định mới của Bộ luật Lao động 2019.

  • Mở rộng phạm vi và đối tượng điều chỉnh

Bộ luật Lao động 2012 chỉ quy định các vấn đề có liên quan đến người lao động và người sử dụng lao động trong mối quan hệ lao động thông qua việc giao kết hợp đồng lao động giữa hai bên. Bộ luật Lao động 2019 đã bỏ dấu hiệu “làm việc theo hợp đồng lao động và quy định thêm trường hợp dù hai bên không duy trì mối quan hệ lao động thông qua hợp đồng lao động nhưng mối quan hệ đó vẫn được Bộ luật Lao động điều chỉnh thông qua việc yêu cầu về một số tiêu chí lao động phải được đảm bảo chẳng hạn như mức lương tối thiểu vùng, giờ làm thêm tối đa, an toàn vệ sinh lao động …[1]. Quy định mới này có đối tượng bị điều chỉnh đến gần 54 triệu người và giải quyết được một số vấn đề quan trọng về lao động và cũng như bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp cho nhóm đối tượng có số lượng lớn này.


[1] Điều 3.6 của Bộ luật Lao động 2019

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp nào đang thuê mướn người lao động nhưng không giao kết hợp đồng lao động mà chỉ thỏa thuận dưới hình thức khoán việc hay hợp đồng dịch vụ, cần rà soát lại các thỏa thuận giữa hai bên từ bây giờ để xem các tiêu chí lao động theo yêu cầu của pháp luật có thỏa không để kịp thời điều chỉnh nội dung thỏa thuận sao cho phù hợp với các yêu cầu mới của Bộ Luật lao động 2019.

  • Tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở

Bộ luật Lao động 2012 quy định tổ chức đại diện tập thể người lao động tại cơ sở có quyền và nghĩa vụ trong việc đại diện bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động trong quan hệ lao động là ban chấp hành công đoàn cơ sở hoặc ban chấp hành công đoàn cấp trên trực tiếp đối với trường hợp doanh nghiệp, tổ chức nào chưa thành lập công đoàn cơ sở[3].

Trong khi đó, bên cạnh ban chấp hành công đoàn cơ sở (thuộc Công đoàn Việt Nam), Bộ luật Lao động 2019 còn bổ sung “tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp” cũng được xem là tổ chức đại diện cho tập thể người lao động tại cơ sở [4]. Việc đặt ra chế định mới này nhằm phù hợp với các tiêu chuẩn lao động quốc tế cơ bản, đáp ứng yêu cầu thực hiện cam kết quốc tế của Việt Nam theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA).

Trong thời gian sắp tới, Chính phủ Việt Nam chắc chắn sẽ ban hành các nghị định quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục đăng ký; thẩm quyền, thủ tục cấp đăng ký, thu hồi đăng ký; quản lý Nhà nước đối với vấn đề tài chính, tài sản của tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp; chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, giải thể, quyền liên kết của tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quy định mới này đặt ra một số vấn đề đối với những doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp và công đoàn cơ sở đang hoạt động, đó là liệu các công đoàn viên của công đoàn cơ sở có được quyền thôi không tham gia công đoàn cơ sở nữa để tham gia vào tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp không và nếu câu trả lời là được thì kinh phí công đoàn và đoàn phí theo quy định hiện nay có còn bắt buộc phải đóng đối với doanh nghiệp và người lao động phải đóng không? công đoàn cơ sở mà đã được thành lập có bị chấm dứt hoạt động khi không còn công đoàn viên nào tham gia không? hoặc trường hợp thứ hai là công đoàn cơ sở hiện có và tổ chức của người lao động mới sẽ tồn tại và hoạt động song song với nhau. Đối với trường hợp thứ hai, nếu câu trả lời là được, vậy trong trường hợp giữa hai tổ chức đại diện cho người lao động tại cơ sở này có sự xung đột về mặt lợi ích, hoặc quan điểm pháp lý trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của người lao động tại doanh nghiệp thì vấn đề sẽ được giải quyết như thế nào, ai sẽ là cơ quan có thẩm quyền đứng ra giải quyết sự xung đột đó? Đây là một câu hỏi dành cho Chính phủ và cần có hướng dẫn pháp lý cụ thể hơn từ Chính phủ để người lao động và người sử dụng lao động có hướng hành xử cho phù hợp và đúng quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, với sự công nhận sự hiện diện của tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp bên cạnh ban chấp hành công đoàn cơ sở hoặc ban chấp hành công đoàn cấp trên trực tiếp, có thể hiểu gián tiếp giờ đây các vấn đề cần có ý kiến của tổ chức đại diện tập thể người lao động tại cơ sở theo Bộ luật Lao động 2019 ví dụ như nội quy lao động, quy chế thưởng, tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành công việc trong quy chế của doanh nghiệp, thang, bảng lương nhưng doanh nghiệp chưa có tổ chức đại diện tập thể người lao động tại cơ sở thì không cần xin ý kiến của ban chấp hành công đoàn cấp trên trực tiếp nữa.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Đối với các doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở, doanh nghiệp có thể cân nhắc việc tổ chức thăm dò ý kiến của tập thể người lao động về việc họ có ý định tham gia tổ chức của người lao động mới tại doanh nghiệp kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2021 không để doanh nghiệp có đủ thời gian chuẩn bị kế hoạch hành động sớm.

  • Tổ chức đại diện người sử dụng lao động 

Mặc dù nhiệm vụ hiện nay của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) là đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến doanh nghiệp và quan hệ lao động, thực hiện vai trò của tổ chức đại diện ở Trung ương của người sử dụng lao động nhưng các nhiệm vụ đó không được nêu rõ trong Bộ luật Lao động 2012 cho nên Bộ luật Lao động 2019 đã luật hóa vai trò đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động cũng như tham gia xây dựng quan hệ lao động của VCCI, bên cạnh Liên Minh các Hợp tác xã Việt Nam và các tổ chức đại diện người sử dụng lao động khác.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Nếu có những vấn đề gì nhận cần kiến nghị thay đổi quy định pháp luật lao động hiện hành, doanh nghiệp có thể chính thức gửi ý kiến, đề nghị cho Tổ chức đại diện người sử dụng lao động để Tổ chức đại diện người sử dụng lao động có nghĩa vụ tư vấn, giải quyết các vướng mắc cũng như tập hợp ý kiến của các doanh nghiệp, nghiên cứu thực trạng và thay mặt doanh nghiệp kiến nghị với Chính phủ các vấn đề về pháp luật, chính sách về lao động.

  • Học nghề, tập nghề tại doanh nghiệp

Bộ luật Lao động 2012 chưa phân biệt một cách rõ ràng thế nào là học nghề và tập nghề để làm việc cho doanh nghiệp cũng như chưa quy định một cách rõ ràng về thời hạn tối thiểu và tối đa cho việc học nghề, tập nghề trước khi doanh nghiệp chính thức giao kết hợp đồng lao động với người học nghề, tập nghề. Điều này, trong một chừng mực nào đó, tạo ra một số bất lợi nhất định cho người lao động khi có một số doanh nghiệp vì một lý do nào đó lại cố tình kéo dài thời hạn học nghề, tập nghề không cần thiết. Khi đó, vì chỉ giao kết hợp đồng học nghề, tập nghề mà chưa giao kết hợp đồng lao động nên người lao động chưa có thể tham gia các loại bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế bắt buộc và bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật lao động. Do đó, người lao động sẽ không được hưởng các lợi ích từ việc tham gia các loại bảo hiểm bắt buộc này.

Nhận biết được sự bất lợi này của người lao động và cũng nhằm mục đích giảm bớt sự lạm dụng của doanh nghiệp khi chỉ muốn giao kết dài hạn với người lao động thỏa thuận học nghề, tập nghề thay cho hợp đồng lao động để tránh né việc tham gia các loại bảo hiểm bắt buộc, Bộ luật Lao động 2019 đã quy định rõ việc tập nghề, học nghề để làm việc cho doanh nghiệp là việc doanh nghiệp tuyển người lao động để hướng dẫn thực hành công việc, tập làm nghề theo các vị trí việc làm tại nơi làm việc. Thời hạn tập nghề sẽ không quá 03 tháng[5]. Còn đối với thời hạn học nghề thì sẽ theo thời hạn các chương trình đào tạo của từng trình độ theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Nếu doanh nghiệp nào đang có người tập nghề và học nghề làm việc theo các thỏa thuận tập nghề và thỏa thuận học nghề thì nên lưu ý thời hạn tập nghề phải được xem xét và sửa đổi dưới hình thức phụ lục của thỏa thuận tập nghề với thời hạn tối đa là 03 tháng và thời hạn học nghề cần được xem xét để phù hợp với các thời hạn học nghề theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp ở từng cấp độ học nghề. Việc không tuân thủ quy định này sẽ phát sinh rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính về lao động khi bị thanh tra lao động phát hiện.

  • Hợp đồng lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định: “Hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả lương, điều kiện làm việc, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động[6].

Nội dung này của Bộ luật Lao động 2019 về cơ bản vẫn giữ nguyên nhưng tăng tính nhận diện hợp đồng lao động thông qua việc bổ sung trường hợp: các bên giao kết hợp đồng với các tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện 3 yếu tố đó là: (1) việc làm có trả công; (2) tiền lương;và (3) sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động thì vẫn được xem là hợp đồng lao động và chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Lao động[7]. Quy định trên đã khẳng định việc xác định một hợp đồng có phải là hợp đồng lao động hay không sẽ phụ thuộc vào bản chất của hợp đồng chứ không phải căn cứ vào tên gọi của nó. Qua đó, đã giúp giải quyết được tình trạng hiện nay là người sử dụng lao động cố tình lợi dụng việc Bộ luật Lao động 2012 chưa quy định rõ ràng về vấn đề này để giao kết hợp đồng với người lao động nhưng lại né tránh các quy định ràng buộc thông qua việc giao kết đồng lao động nhưng với các tên gọi khác, chẳng hạn như hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc… Như vậy, việc bổ sung quy định này vào Bộ luật Lao động 2019 giúp mở rộng phạm vi áp dụng cũng như đảm bảo được quyền lợi chính đáng của người lao động, bên được xem là yếu thế trong mối quan hệ lao động.

Ngoài ra, Bộ luật Lao động 2019 cũng không cho phép người sử dụng lao động buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để lấy tiền lương trả nợ cho người sử dụng lao động [8]. Điều này được đặt ra là hợp lý vì mối quan hệ nợ và mối quan hệ lao động là hai mối quan hệ hoàn toàn tách bạch, với các quyền và nghĩa vụ khác nhau với sự điều chỉnh của các quy định pháp luật khác nhau đó là Bộ Luật dân sự và Luật Lao động. Bên cạnh đó, một trong những nguyên tắc của Luật Lao động là người lao động được quyền tự do lựa chọn việc làm cho nên hợp đồng lao động phải được giao kết dựa trên tinh thần tự nguyện, không mang tính cưỡng ép, bắt buộc từ một bên nào và được xác lập dựa trên sự thỏa thuận giữa hai bên. Phân tích sâu hơn sẽ thấy được lý do vì sao Bộ luật Lao động 2019 lại quy định như vậy, người lao động bao giờ cũng ít nhiều phụ thuộc vào người sử dụng lao động trong mối quan hệ lao động, đặc biệt là đối với vấn đề trả lương và tiền lương có ảnh hưởng trực tiếp đến khoản nợ mà người lao động phải trả cho người sử dụng lao động. Như vậy, rất có thể xảy ra trường hợp người sử dụng lao động lợi dụng vào việc này để gây khó khăn trong việc trả nợ của người lao động, không đảm bảo được quyền lợi của người lao động trong cả hai mối quan hệ đó là mối quan hệ vay mượn được điều chỉnh bởi Bộ Luật dân sự và mối quan hệ lao động được Luật Lao động điều chỉnh.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp nào có giao kết hợp đồng khoán việc hay hợp đồng dịch vụ với người lao động bên ngoài thì nên yêu cầu người lao động hoặc là thành lập hộ kinh doanh cá thể hay doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp để có thể tiếp tục cung cấp dịch vụ một cách hợp pháp và có thể xuất hóa đơn giá trị gia tăng cho doanh nghiệp hoặc phải tính toán khoản chi phí thuế thu nhập cá nhân và các loại bảo hiểm bắt buộc phát sinh nếu hai bên phải giao kết hợp đồng lao động theo quy định để người lao động và doanh nhiệp có nghĩa vụ đóng các loại bảo hiểm bắt buộc và doanh nghiệp khấu trừ thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương của người lao động theo thuế suất lũy tiến từng phần.  

  • Hình thức giao kết hợp đồng lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định hai hình thức của hợp đồng lao động đó là: (i) hợp đồng lao động bằng văn bản; và (ii) hợp đồng lao động giao kết bằng lời nói (chỉ áp dụng đối với các công việc tạm thời có thời hạn dưới 03 tháng)[9].

Để bắt kịp với sự phát triển của xã hội khi phương tiện điện tử trở thành phương tiện truyền tải và lưu trữ thông tin có tầm quan trọng và hiệu quả tương đương với hình thức văn bản thông thường, tạo điều kiện thuận lợi cho người sử dụng lao động và người lao động nhanh chóng giao kết và xác định mối quan hệ lao động mà không gặp trở ngại về khoảng cách địa lý, bên cạnh hình thức bằng văn bản và bằng lời nói, Bộ luật Lao động 2019 đã bổ sung hình thức giao kết thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu (thông điệp dữ liệu là thông tin được tạo ra, được gửi đi, được nhận và được lưu trữ bằng phương tiện điện tử[10]) theo quy định của Luật Giao dịch điện tử sẽ có giá trị như hợp đồng lao động bằng văn bản[11]. Hợp đồng lao động bằng lời nói đã thu hẹp phạm vi áp dụng chỉ còn đối với hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng[12]. Bên cạnh đó, việc bổ sung hình thức giao kết này cũng là một cách luật hóa cho phù hợp với quy định có liên quan của Bộ luật Dân sự 2015 vì Bộ luật Dân sự 2015 công nhận giao dịch thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu là giao dịch bằng văn bản[13] và đã được cụ thể hóa bằng các quy định của luật riêng đó là Luật Giao dịch điện tử.

Trong khi Bộ luật Lao động 2012 quy định hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên mới phải được giao kết bằng văn bản thì Bộ luật Lao động 2019 quy định thêm rằng đối với các công việc lao động mùa vụ, công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng, hợp đồng lao động với người lao động dưới 15 tuổi; và hợp đồng lao động với người lao động là người giúp việc gia đình thì cũng phải lập thành văn bản[14]. Điều này cho thấy việc giao kết hợp đồng lao động bằng lời nói như hiện nay có nhiều bất cập vì cách hiểu các thỏa thuận của các bên có thể khác nhau hay một bên thậm chí có thể chối bỏ một phần thỏa thuận nếu thấy việc đó có lợi cho bên đó.   

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Với việc chấp nhận hình thức hợp đồng lao động bằng phương tiện điện tử, doanh nghiệp nào sử dụng nhiều lao động nên cân nhắc việc không lưu bản gốc của hợp đồng lao động tại nơi làm việc trong một thời gian dài nữa mà có thể lưu trữ chúng bằng phương tiện điện tử trên Icloud, trang web tuyển dụng và/hoặc máy chủ của doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp giảm thiểu chi phí hành chính (giấy và mực in, không gian lưu trữ, người phụ trách, v.v.).

  • Loại hợp đồng lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định 03 loại hợp đồng lao động gồm: (i) hợp đồng lao động không xác định thời hạn; (ii) hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng đến 36 tháng; và (iii) hợp đồng lao động mùa vụ hoặc hợp đồng lao động cho một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng. Do bản chất của hợp đồng lao động theo mùa vụ là dành cho các công việc có tính chất tạm thời, không thường xuyên, hoặc công việc xác định trong thời hạn dưới 12 tháng, Bộ luật Lao động 2012 không cho phép hai bên giao kết hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng để làm những công việc có tính chất thường xuyên từ 12 tháng trở lên, trừ trường hợp doanh nghiệp phải tạm thời thay thế người lao động đi làm nghĩa vụ quân sự, nghỉ theo chế độ thai sản, ốm đau, tai nạn lao động hoặc nghỉ việc có tính chất tạm thời khác. Về thời gian làm việc theo hợp đồng mùa vụ, Bộ luật Lao động 2012 không hạn chế số lần được ký kết hợp đồng mùa vụ miễn là công việc có tính chất thời vụ. Đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn, Bộ luật Lao động 2012 quy định khi hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày hợp đồng lao động hết hạn, hai bên phải ký kết hợp đồng lao động mới; nếu không ký kết hợp đồng lao động mới thì hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 12 tháng đến 36 tháng đã giao kết sẽ trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn và hợp đồng lao động mùa vụ hoặc hợp đồng lao động cho một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng đã giao kết sẽ trở thành hợp đồng lao động xác định thời hạn với thời hạn là 24 tháng[15]. Quy định về hạn chế giao kết hợp đồng lao động mùa vụ ít nhiều gây khó khăn cho doanh nghiệp vì pháp luật lao động chưa có bất kỳ quy định định nghĩa hay hướng dẫn các công việc nào được xem là có tính chất thường xuyên từ 12 tháng trở lên để doanh nghiệp thực hiện cho đúng và hạn chế các rủi ro về mặt pháp lý. Thêm vào đó, Bộ luật Lao động 2012 chưa quy định rõ việc trong thời gian chưa ký kết hợp đồng lao động mới thì quyền, nghĩa vụ và lợi ích của các bên được thực hiện như thế nào nên doanh nghiệp còn khá lúng túng khi áp dụng.

Về các điểm ở trên, Bộ luật Lao động 2019 đã giải quyết vướng mắc bằng việc loại bỏ hợp đồng lao động theo mùa vụ và hợp đồng lao động cho các công việc có thời hạn dưới 12 tháng vì cho rằng nếu duy trì hai loại hợp đồng lao động này thì người sử dụng lao động sẽ có khuynh hướng cố tình không chịu ký hợp đồng lao động có xác định thời hạn với người lao động do không có sự hạn chế nào về số lần giao kết hợp đồng lao động theo mùa vụ và hợp đồng lao động cho các công việc có thời hạn dưới 12 tháng cũng như khó để người bên ngoài ví dụ như các cơ quan lao động địa phương có thể xác định liệu các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thực tế có tính chất mùa vụ hay không. Thay vào đó, hợp đồng lao động đã được rút gọn chỉ còn 2 loại đó là: (i) hợp đồng lao động không xác định thời hạn; và (ii) hợp đồng lao động xác định thời hạn không quá 36 tháng[16]. Quy định này đã giải quyết được các khó khăn ở trên và đáp ứng nhu cầu nhân sự ngắn hạn, linh hoạt của doanh nghiệp mà không cần dùng đến phương án sử dụng dịch vụ cho thuê lại lao động bị hạn chế ngành, nghề từ các công ty cung cấp dịch vụ cho thuê lao động bên ngoài. Bộ luật Lao động 2019 còn quy định thêm là trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hợp đồng lao động hết hạn, hai bên phải ký kết hợp đồng lao động mới; trong thời gian chưa ký kết hợp đồng lao động mới thì quyền, nghĩa vụ và lợi ích của hai bên được thực hiện theo hợp đồng lao động đã giao kết[17] trong khi đó theo Bộ luật Lao động 2012 thì lại không rõ là khoảng thời gian từ lúc hợp đồng lao động cũ hết hạn cho đến khi hai bên giao kết hợp đồng lao động mới thì quyền, nghĩa vụ và lợi ích của hai bên sẽ được thực hiện như thế nào. Ngoài ra, là trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hợp đồng lao động hết hạn mà nếu hai bên không ký kết hợp đồng lao động mới thì hợp đồng lao động xác định thời hạn đến 36 tháng đã giao kết sẽ trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Nếu ký hợp đồng lao động mới là hợp đồng lao động xác định thời hạn đến 36 tháng thì chỉ được ký thêm 01 lần, sau đó nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì phải ký hợp đồng lao động loại i); trừ 4 trường hợp:hợp đồng lao động đối với người được thuê làm giám đốc trong doanh nghiệp có vốn nhà nước; hợp đồng lao động với người lao động cao tuổi; hợp đồng lao động với người lao động nước ngoài; + hợp đồng lao động với người lao động là thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đang trong nhiệm kỳ mà hết hạn hợp đồng lao động.

Thêm một điểm mới quan trọng nữa của Bộ luật Lao động 2019 mà Bộ luật Lao động 2012 chưa làm rõ đó là gián tiếp công nhận hợp đồng lao động đối với lao động người nước ngoài sẽ có thời hạn theo thời hạn của giấy phép lao động thay vì có thể bị diễn giải thoáng là sẽ trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn sau khi hai bên đã ký 02 lần hợp đồng lao động xác định thời hạn cũng như cho phép người sử dụng lao động được ký hơn 02 lần hợp đồng lao động xác định thời hạn đối với lao động người nước ngoài[18]. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể ký hợp đồng lao động có xác định thời hạn nhiều lần với người lao động cao tuổi, người lao động là giám đốc thuê của các doanh nghiệp có vốn Nhà nước và người lao động là thành viên của Ban điều hành tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Nếu doanh nghiệp nào đang duy trì các loại hợp đồng lao động theo mùa vụ hay có thời hạn dưới 12 tháng dành cho một số đối tượng người lao động nào đó thì nên bắt đầu chuẩn bị dần để chuyển những người lao động này sang giao kết hợp đồng lao động xác định thời hạn đến 36 tháng. Mặc dù chi phí có liên quan đến các khoản bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân nói chung là không thay đổi trong cả hai hình thức của hợp đồng lao động nhưng do người sử dụng lao động không còn được gia hạn hợp đồng lao động bằng phụ lục hợp đồng nữa mà phải giao kết hợp đồng lao động mới khi hợp đồng lao động hết hạn nên việc quyết định thời gian làm việc bao lâu trong khoảng thời gian từ 01 ngày đến 36 tháng là rất quan trọng và tùy thuộc nhiều vào sự đánh giá của người sử dụng lao động về năng lực và thành tích làm việc của người lao động trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng lao động theo mùa vụ hay hợp đồng lao độngcó thời hạn dưới 12 tháng.

  • Phụ lục hợp đồng lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định rằng phụ lục hợp đồng lao động sẽ quy định chi tiết một số điều khoản của hợp đồng lao động hoặc để sửa đổi, bổ sung hợp đồng lao động và là một bộ phận của hợp đồng lao động mà có hiệu lực tương tự như hợp đồng lao động[19]. Trong trường hợp phụ lục hợp đồng lao động quy định chi tiết một số điều, khoản của hợp đồng lao động mà dẫn đến cách hiểu khác với hợp đồng lao động thì các bên sẽ thực hiện theo nội dung của hợp đồng lao động. Khi phụ lục hợp đồng lao động được dùng để sửa đổi, bổ sung hợp đồng lao động thì phải ghi rõ nội dung những điều khoản được sửa đổi, bổ sung và thời điểm có hiệu lực của chúng. Riêng đối với việc sửa đổi thời hạn hợp đồng lao động bằng phụ lục hợp đồng lao động, Nghị định 05/2015/NĐ-CP còn quy định chặt chẽ hơn bằng việc chỉ cho phép sửa đổi một lần bằng phụ lục hợp đồng lao động và không được làm thay đổi loại hợp đồng lao động đã giao kết, trừ trường hợp kéo dài thời hạn hợp đồng lao động với người lao động cao tuổi và người lao động là cán bộ công đoàn không chuyên trách theo quy định của pháp luật[20].   

Về điểm này, Bộ luật Lao động 2019 vẫn giữ nguyên các quy định nói trên từ Bộ luật Lao động 2012, nhưng thay đổi toàn bộ quy định về sửa đổi thời hạn hợp đồng lao động đã được quy định tại Nghị định 05/2015/NĐ-CP. Theo đó, Bộ luật Lao động 2019 không còn cho phép sử dụng phụ lục hợp đồng lao động để sửa đổi thời hạn của hợp đồng lao động nữa[21]. Việc thay đổi này có thể gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp khi doanh nghiệp chỉ được ký với người lao động hợp đồng lao động xác định thời hạn tối đa 02 lần mà không được sử dụng phụ lục hợp đồng lao động để thay đổi thời hạn của hợp đồng lao động.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: KhiBộ luật Lao động 2019 có hiệu lực vào ngày 01/01/2021, công tác đánh giá năng lực làm việc của người lao động trong doanh nghiệp dành cho cấp quản lý và phòng nhân sự sẽ nặng nề và mất thời gian hơn vì nếu sơ ý đánh giá sai người lao động thì doanh nghiệp sẽ có nguy cơ hoặc là bị mất người tài hay phải giữ lại quá lâu những người lao động không đáp ứng được những đòi hỏi khắc khe của công việc. Do đó, doanh nghiệp phải nhanh chóng kiện toàn hay xây dựng mới: (i) các bảng mô tả công việc chi tiết cho từng vị trí công việc trong doanh nghiệp; và (ii) các chỉ số đo lường và đánh giá hiệu quả thực hiện công việc (KPI) chi tiết và cụ thể (có ý kiến của Ban chấp hành công đoàn cơ sở) để giúp cấp quản lý đưa ra các quyết định nhân sự đúng đắn và phù hợp với thực tiễn.  

  • Thử việc

Từ khi Bộ luật Lao động 2012 có hiệu lực cho đến nay, một trong số những vấn đề gây tranh cãi là liệu rằng thỏa thuận thử việc có thể được quy định luôn trong hợp đồng lao động được hai bên ký kết khi người lao động bắt đầu làm việc cho doanh nghiệp không? Nếu câu trả lời là được, một câu hỏi khác lại được đặt ra là nếu có phát sinh tranh chấp lao động trong thời gian thử việc thì tranh chấp lao động đó sẽ được giải quyết theo chế định thử việc của Bộ luật Dân sự hay theo chế định về hợp đồng lao động của Bộ luật Lao động? Quan điểm bảo vệ người lao động thì cho rằng vì người lao động là bên yếu thế trong mối quan hệ lao động, tranh chấp lao động cần được giải quyết theo chế định về hợp đồng lao động vì trong thực tế hai bên đã giao kết hợp đồng lao động, đã đóng các loại bảo hiểm bắt buộc và đã khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo biểu thuế lũy tiến từng phần ngay từ ngày đầu tiên người lao động làm việc. Ngược lại, quan điểm bảo vệ người sử dụng lao động thì lại cho rằng các tranh chấp lao động cần được giải quyết theo chế định thử việc vì hai bên chưa giao kết hợp đồng lao động.

Bộ luật Lao động 2019 đã giải quyết dứt điểm tranh cãi nói trên và tạo sự linh hoạt trong thử việc. Theo đó, hai bên có thể thỏa thuận nội dung về thử việc và hoặc là được ghi thẳng vào hợp đồng lao động hay là bằng một hợp đồng thử việc riêng. Trong trường hợp việc thử việc đạt yêu cầu thì người sử dụng lao động phải tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết đối với trường hợp thỏa thuận thử việc được ghi trong hợp đồng lao động hoặc phải giao kết hợp đồng lao động đối với trường hợp hai bên mới chỉ giao kết hợp đồng thử việc.

Ngoài các thời hạn thử việc như được quy định trong Bộ luật Lao động 2012, Bộ luật Lao động 2019 còn bổ sung một trường hợp mà thời gian thử việc được kéo dài đến không quá 180 ngày là đối với công việc của những người quản lý doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp ví dụ như Chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc…, và các cá nhân khác theo quy định tại Điều lệ, Quy chế nội bộ của doanh nghiệp. Trong trường hợp việc thử việc không đạt yêu cầu của người sử dụng lao động thì người sử dụng lao động được quyền chấm dứt hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động đã giao kết. Trong thời gian thử việc, mỗi bên đều có quyền huỷ bỏ hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động đã giao kết mà không cần báo trước và không phải bồi thường cho bên còn lại[22].

Hiện nay, các doanh nghiệp thường đưa nội dung thử việc vào trong nội dung của hợp đồng lao động để giảm thiểu công việc cho phòng nhân sự là phải chuẩn bị và bảo quản các hợp đồng thử việc và hợp đồng lao động riêng. Tuy nhiên, khi việc làm thử không đạt yêu cầu thì sẽ có rủi ro pháp lý là người sử dụng lao động không có đủ cơ sở pháp lý để chấm dứt mối quan hệ lao động với người lao động vì bị ràng buộc nghĩa vụ của người sử dụng lao động trong hợp đồng lao động đã giao kết như đã nêu ở trên. Những quy định mới về vấn đề thử việc của Bộ luật Lao động 2019 cho thấy các nhà làm luật đã hiểu được tình hình thực tiễn khó khăn tại doanh nghiệp và đã luật hóa một số vấn đề nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn để các bên thực hiện phù hợp khi tham gia tạo dựng mối quan hệ lao động.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Nếu xét thấy việc duy trìviệcquản lýhợp đồng thử việc hay thư mời làm việc (offer letter) riêng với hợp đồng lao động sẽ làm mất nhiều thời gian, công sức và không gian của phòng nhân sự và phát sinh chi phí thì doanh nghiệp có thể cân nhắc đưa điều khoản thử việc vào trong hợp đồng lao động mà không sợ tình huống doanh nghiệp không thể chấm dứt việc thử việc đối với người lao động khi việc làm thử không đạt yêu cầu của doanh nghiệp nữa. Tuy nhiên, nếu làm như vậy thì thời gian thử việc sẽ phải đóng các loại bảo hiểm bắt buộc và sẽ được xem là thời gian người lao động đã làm việc thực tế cho người sử dụng lao động theo hợp đồng lao động để tính trợ cấp thôi việc hay mất việc làm (nếu có)[23]. Bên cạnh đó, đối với những vị trí công việc của những người quản lý doanh nghiệp thì doanh nghiệp sẽ điều chỉnh tăng thời gian thử việc của các vị trí này lên tối đa đến 180 ngày trước khi doanh nghiệp quyết định có giao kết hợp đồng lao động với họ hay không.

  • Giấy phép lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định thời hạn của giấy phép lao động tối đa là 02 năm và khi còn thời hạn ít nhất 05 ngày nhưng không quá 45 ngày[24], nếu có yêu cầu thì sẽ được cấp lại giấy phép lao động với thời hạn tối đa cũng là 02 năm [25]. Bộ luật Lao động 2012 chỉ quy định chế định “cấp lại” chứ không có quy định về việc gia hạn giấy phép lao động và không quy định rõ doanh nghiệp được quyền gia hạn giấy phép lao động bao nhiêu lần. Về điểm này, Bộ luật Lao động 2019 đã cho phép việc gia hạn giấy phép lao động nhưng chỉ được gia hạn một lần với thời hạn tối đa là 02 năm[26]. Từ đó, có thể hiểu rộng ra rằng nếu doanh nghiệp và người lao động nước ngoài muốn tiếp tục làm việc tại Việt Nam sau thời gian đó thì phải làm thủ tục xin cấp lại giấy phép lao động từ đầu.

Câu hỏi đặt ra là liệu việc gia hạn giấy phép lao động theo Bộ luật Lao động 2019 có tạo ra sự tối ưu nào về mặt thời gian xem xét hồ sơ hay các giấy tờ thủ tục so với thủ tục cấp lại giấy phép lao động theo quy định hiện hành không? câu trả lời chỉ có thể được làm sáng tỏ khi Chính phủ có Nghị định hướng dẫn quy định chi tiết về vấn đề này.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp nào đang thuê mướn người lao động nước ngoài thì cần lưu ý rà soát lại thời hạn còn lại của các giấy phép lao động để kịp thời chuẩn bị kế hoạch làm lại thủ tục xin gia hạn giấy phép lao động hay phải làm thủ tục cấp lại giấy phép lao động khi chúng sắp hết hạn.

  • Chấm dứt hợp đồng lao động

Ngoài 10 trường hợp mà hợp đồng lao động sẽ tự động bị chấm dứt theo Bộ luật Lao động 2012, Bộ luật Lao động 2019 còn quy định thêm 04 trường hợp sau[27]:

  • Người sử dụng lao động không phải là cá nhân bị cơ quan quản lý Nhà nước về đăng ký kinh doanh ra thông báo không có người đại diện theo pháp luật, không có người được ủy quyền thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật;
  • Người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam bị trục xuất theo bản án, quyết định của Tòa án, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền;
  • Giấy phép lao động hết hiệu lực đối với người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam; và
  • Trường hợp thỏa thuận thử việc ghi trong hợp đồng lao động mà việc làm thử không đạt yêu cầu hoặc mỗi bên hủy bỏ thỏa thuận thử việc.

Lưu ý là nếu như người lao động bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo thì không thuộc trường hợp bị tự động chấm dứt hợp đồng lao động[28].

Với các quy định mới này, Bộ luật Lao động 2019 đã làm sáng tỏ một số điểm còn chưa rõ của Bộ luật Lao động 2012 đó là có trường hợp người lao động nước ngoài vào Việt Nam làm việc đã vi phạm pháp luật Việt Nam nhưng lại không phải trong giờ làm việc và cũng không phải tại nơi làm việc thì nếu người đó bị trục xuất thì hợp đồng lao động của họ có tự động bị chấm dứt hay không. Bên cạnh đó, cũng có trường hợp một số người lao động nước ngoài đã làm việc nhiều năm tại Việt Nam cho một người sử dụng lao động duy nhất và hai bên đã ký nhiều hơn 02 lần hợp đồng lao động xác định thời hạn đã từ chối không chịu nghỉ việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động khi giấy phép lao động của họ hết hạn và người sử dụng lao động không chịu làm thủ tục xin gia hạn với lý do người lao động nêu ra là hợp đồng lao động thứ 3 mà họ giao kết đã đương nhiên trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn bất kể hợp đồng lao động của họ có quy định như vậy hay không và người sử dụng lao động buộc phải làm thủ tục gia hạn giấy phép lao động cho họ khi sắp hết hạn. Chỉ khi nào họ không thể cung cấp cho doanh nghiệp các giấy tờ theo yêu cầu của pháp luật Việt Nam hoặc theo các quy định có liên quan của Việt Nam tại thời điểm đó có thay đổi theo hướng không cho phép người sử dụng lao động thuê người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam nữa thì hợp đồng lao động của họ mới bị tự động chấm dứt. Thêm vào đó, quy định mới này cũng làm sáng tỏ một vấn đề đang còn gây tranh cãi theo Bộ luật Lao động 2012 đó là nếu người sử dụng lao động và người lao động giao kết ngay hợp đồng lao động mà bao gồm điều khoản thử việc từ ngày đầu tiên người lao động vào làm việc thì người sử dụng lao động có được quyền chấm dứt hợp đồng lao động đó trong thời gian thử việc của người lao động khi công việc làm thử không đạt yêu cầu không.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp cần lưu ý đến các trường hợp mới mà doanh nghiệp được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động để áp dụng khi có tình huống xãy ra tại doanh nghiệp.

  • Hợp đồng lao động vô hiệu

Bộ luật Lao động 2019 cơ bản vẫn giữ nguyên các trường hợp mà hợp đồng lao động bị vô hiệu của Bộ luật Lao động 2012 và bổ sung thêm trường hợp đồng lao động vô hiệu toàn phần khi vi phạm nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác và trung thực[29].

Trường hợp “nội dung của hợp đồng lao động hạn chế hoặc ngăn cản quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn của người lao động” không còn là căn cứ để xét hợp đồng lao động vô hiệu nữa.

Bộ luật Lao động 2019 cũng bãi bỏ trường hợp nội dung của hợp đồng lao động quy định quyền lợi của người lao động thấp hơn quy định trong pháp luật về lao động, nội quy lao động, thoả ước lao động tập thể của doanh nghiệp đang áp dụng hoặc nội dung của hợp đồng lao động hạn chế các quyền khác của người lao động thì một phần hoặc toàn bộ nội dung đó bị vô hiệu[30].

Về thẩm quyền tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu, Bộ luật Lao động 2019 thu hẹp phạm vi thẩm quyền này chỉ còn là Tòa án thay vì có cả Thanh tra lao động như Bộ luật Lao động 2012[31]. Việc quy định như vậy nhằm đồng bộ với Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 theo hướng chỉ có Tòa án (cơ quan xét xử) mới có thẩm quyền tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu và đồng thời cũng phù hợp với thông lệ quốc tế và các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia. Bên cạnh đó, việc quy định này cũng không làm ảnh hưởng đến hoạt động của thanh tra lao động theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính hiện nay.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi này của Bộ Luật lao động 2019 để áp dụng khi cần xem xét và xác định một hợp đồng lao động nào đó có bị vô hiệu hay không.

  • Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động

Phát sinh từ thực tiễn áp dụng pháp luật lao động cho thấy người lao động có thể quyết định nghỉ việc vì bất kỳ lý do gì mà họ muốn và việc yêu cầu người lao động phải bồi thường cho người sử dụng lao động vì hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không có lý do chính đáng là không khả thi cho nên các quy định của Bộ luật Lao động 2012 quy định về việc người lao động chỉ được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo một trong các lý do luật định đã không còn mang tính thực tiễn nữa[32]. Do đó, việc đưa ra lý do chấm dứt hợp đồng lao động không còn là điều bắt buộc khi người lao động quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động có xác định thời hạn theo quy định của Bộ luật Lao động 2019 miễn là người lao động phải đảm bảo thời gian báo trước tương tự như quy định của Bộ luật Lao động 2012[33]. Điều này được đặt ra nhằm đảm bảo quyền được lựa chọn việc làm tốt hơn cho người lao động.

Thêm vào đó, cũng theo Bộ luật Lao động 2019, ngoài các trường hợp được Bộ luật Lao động 2012 quy định mà người lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, một số trường hợp được làm rõ nghĩa hơn cũng như bỏ bớt trường hợp người lao động được bầu vào nhiệm vụ chuyên trách ở cơ quan dân cử hoặc được bổ nhiệm giữ chức vụ trong bộ máy Nhà nước. Ngoài ra, các trường hợp mà người lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần báo trước còn bao gồm các trường hợp mới sau[34]:

  • Không được bảo đảm điều kiện làm việc theo thỏa thuận, trừ trường hợp chuyển người lao động làm công việc khác so với hợp đồng lao động;
  • Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn, trừ trường hợp lý do bất khả kháng khác mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng không thể trả lương đúng hạn;
  • Bị người sử dụng lao động đánh đập hoặc có lời nói, hành vi nhục mạ, hành vi làm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự;
  • Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc;
  • Đủ tuổi nghỉ hưu; và
  • Người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực này làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng lao động.

Như vậy, nếu người lao động tự ý bò việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong vòng 365 ngày được tính từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng thì người lao động sẽ bị xử lý kỷ luật theo hình thức sa thải. Tuy nhiên, nếu người lao động tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên thì sẽ bị người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến các thay đổi bất lợi cho người sử dụng lao động này của Bộ Luật lao động 2019 để áp dụng khi xem xét và xác định việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động trong một tình huống cụ thể nào đó là có đúng với quy định của pháp luật không.

  • Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động

Thực tiễn trong những năm vừa qua, đã có không ít trường hợp người lao động tự ý nghỉ việc tại doanh nghiệp (bao gồm cả trường hợp nghỉ việc ngay sau khi nộp đơn xin thôi việc) và doanh nghiệp gặp lúng túng trong việc sẽ áp dụng quy định nào của Luật Lao động để giải quyết tình huống này. Có doanh nghiệp thì ban hành quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động nhưng cũng có doanh nghiệp lại tiến hành thủ tục xử lý kỷ luật lao động dưới hình thức sa thải. Trong thực tế, có nhiều doanh nghiệp không muốn tiến hành xử lý vi phạm kỷ luật người lao động vì thủ tục có nhiều bước, thời gian kéo dài, phải có sự tham gia của ban chấp hành công đoàn cơ sở và phải thông báo cho cơ quan lao động địa phương và trong thời gian đó vẫn phải trả lương cho người lao động. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động thì lại lo lắng là quyết định của doanh nghiệp có đúng với quy định của Luật Lao động không và quan điểm của các cơ quan Nhà nước giải quyết tranh chấp có thẩm quyền ở địa phương có bảo vệ doanh nghiệp trong những tình huống như vậy không.

So với Bộ luật Lao động 2012 như được nêu ở trên, Bộ luật Lao động 2019 đã bổ sung một số trường hợp mà người sử dụng lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động bao gồm[35]:

  • Người lao động đủ tuổi nghỉ hưu;
  • Người lao động tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên; và
  • Người lao động cung cấp không trung thực thông tin khi giao kết hợp đồng lao động làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng người lao động.

Ngoài ra, Bộ luật Lao động 2019 cũng bổ sung yêu cầu về thời hạn báo trước mà người sử dụng lao động phải thực hiện đối với [36] một số ngành nghề, công việc đặc thù thì thời hạn báo trước sẽ theo quy định của Chính phủ. Tuy nhiên, đối với trường hợp người lao động tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên và trường hợp người lao động không có mặt tại nơi làm việc sau khi hết thời hạn tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động thì người sử dụng lao động không cần báo trước khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động[37].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến các thay đổi thuận lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ Luật Lao động 2019 để áp dụng khi xem xét việc doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động trong một tình huống cụ thể nào đó là có đúng với quy định của Luật Lao động không.

  • Được ký hợp đồng lao động xác định thời hạn nhiều lần với người lao động cao tuổi

Theo Bộ luật Lao động 2012, đối với người lao động cao tuổi (là người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội), hai bên hoặc là kéo dài thời hạn hợp đồng lao động hoặc sẽ giao kết hợp đồng lao động mới[38]. Tuy nhiên, Bộ luật Lao động 2012 lại không nói rõ là thời hạn của hợp đồng lao động mới sẽ có mức thời gian tối thiểu và tối đa là bao nhiêu và có được gia hạn không và nếu được gia hạn thì số lần gia hạn tối đa sẽ là bao nhiêu. Trong thực tế, vì người lao động cao tuổi thường không có sức khỏe tốt như người lao động trẻ cũng như theo quy định của Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động phải quan tâm chăm sóc sức khỏe của người lao động cao tuổi cho nên người sử dụng lao động nào muốn tiếp tục sử dụng người lao động cao tuổi thường yêu cầu họ đi khám sức khỏe định kỳ hàng năm và nếu ý kiến của bác sĩ có thẩm quyền cho rằng người lao động cao tuổi có đủ sức khỏe làm việc thì người sử dụng lao động mới giao kết hợp đồng lao động 12 tháng (vì theo quy định thì Luật Khám bệnh, chữa bệnh thì giấy khám sức khỏe sẽ chỉ có giá trị trong vòng 12 tháng kể từ ngày có ý kiến của bác sĩ) và tiếp tục gia hạn khi người lao động cao tuổi mong muốn tiếp tục gia hạn hợp đồng lao động và có thể nộp cho người sử dụng lao động giấy xác nhận đủ sức khỏe làm việc của bác sĩ có thẩm quyền. Tuy nhiên, đối với những người lao động cao tuổi nào đã làm việc cho doanh nghiệp nhiều năm và hợp đồng lao động của họ đã trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn thì họ lập luận rằng doanh nghiệp không cần gia hạn hay ký lại hợp đồng lao động vì hợp đồng lao động của họ đã là không xác định thời hạn rồi và doanh nghiệp gặp khó trong việc xử lý tình huống này.

Về điểm này, Bộ luật Lao động 2019 đã cho phép người sử dụng lao động được thỏa thuận giao kết nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn với người lao động cao tuổi[39].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi này của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng khi xem xét việc gia hạn hay giao kết hợp đồng lao động mới với người lao động cao tuổi (nếu có).

  • Hoàn trả cho người sử dụng lao động tiền trợ cấp thôi việc hay trợ cấp mất việc làm

Khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động trái pháp luật và nếu bị buộc phải nhận người lao động trở lại làm việc, người lao động phải hoàn trả lại cho người sử dụng lao động các khoản tiền trợ cấp thôi việc hay trợ cấp mất việc làm nếu họ đã nhận của người sử dụng lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động trước đó[40]. Quy định này của Bộ luật Lao động 2019 là hoàn toàn mới vì Bộ luật Lao động 2012 không đề cập đến vấn đề này cho nên trong thực tế có không ít người lao động đã không chịu hoàn trả lại số tiền đã nhận từ người sử dụng lao động trước đó.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi thuận lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng khi xảy ra trường hợp doanh nghiệp buộc phải nhận người lao động bị doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật trở lại làm việc.

  • Phương án sử dụng lao động

Khi cho nhiều người lao động nghỉ việc vì lý do thay đổi cơ cấu, thay đổi công nghệ, hoặc vì lý do kinh kế, sáp nhập, chia, tách, hợp nhất hoặc chuyển quyền sở hữu hoặc chuyển quyền sử dụng tài sản, Bộ luật Lao động 2012 quy định người sử dụng lao động phải xây dựng phương án lao động và chỉ được cho người lao động thôi việc sau khi đã lấy ý kiến của tổ chức đại diện cho tập thể người lao động và thông báo trước cho cơ quan lao động có thẩm quyền ít nhất 30 ngày, Bộ luật Lao động 2012 không quy định rõ là người sử dụng lao động có phải công khai phương án sử dụng lao động cho người lao động có liên quan biết trước khi nộp kế hoạch sử dụng lao động cho cơ quan lao động có thẩm quyền hay không[41].

Về điểm này, Bộ luật Lao động 2019 đã làm rõ qua việc quy định rằng sau khi trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở về phương án sử dụng lao động, người sử dụng lao động phải thông báo công khai cho người lao động biết về phương án sử dụng lao động trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày phương án sử dụng lao động được thông qua[42]. Quy định này có thể gây khó khăn cho người sử dụng lao động vì phương án sử dụng lao động phải bao gồm các thông tin có liên quan đến các gói thanh toán và nguồn tài chính để thanh lý hợp đồng lao động với người lao động. Rõ ràng, tình hình tài chính và phân bổ tài chính của doanh nghiệp cho từng năm sẽ không giống nhau và phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố khác nữa. Do đó, ngân sách được dành cho việc thanh toán chế độ của người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động cho từng năm sẽ khác nhau nếu việc thay đổi cơ cấu, thay đổi công nghệ, hoặc vì lý do kinh kế xảy ra liên tiếp từ năm trước sang năm sau. Tuy nhiên, người lao động thường có khuynh hướng đòi hỏi quyền lợi ít nhất là bằng hoặc cao hơn so với thực tiễn đã phát sinh trước đó của doanh nghiệp. Khi ấy, sẽ có thể xảy ra trường hợp nếu người lao động biết được gói thanh toán của mình không bằng gói thanh toán đã trả cho những người lao động cũng tình huống của những năm trước, người lao động có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc thanh toán các khoản phải trả khi chấm dứt hợp đồng lao động. Việc phải thông báo công khai cũng có thể gây bất lợi cho ngưởi sử dụng lao động khi những thông tin về gói thanh toán của từng người lao động phải là như nhau để tạo sự bình đẳng và nhất quán giữa những người lao động chịu ảnh hưởng trong khi đối với một vài người lao động cá biệt, có vị trí công việc quan trọng trong doanh nghiệp mà có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp mà doanh nghiệp muốn tăng gói thanh toán để khuyến khích họ đồng ý với việc chấm dứt hợp đồng lao động trong ôn hòa.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Nếu doanh nghiệp nào dự kiến có kế hoạch tái cấu trúc nhân sự trong năm 2021 thì cần lưu ý đến điểm thay đổi quan trọng này. Để giảm thiểu việc các thông tin tài chính có liên quan đến các gói hỗ trợ và chi trả cho những người bị cho thôi việc bị tiết lộ ra ngoài có thể làm cho người lao động so sánh thiệt hơn dẫn đến khiếu nại, khiếu kiện kép dài không đáng có. Doanh nghiệp có thể chỉ nên đưa ra về mặt nguyên tắc cách tính các khoản mà doanh nghiệp sẽ thanh toán cho người lao động trong kế hoạch sử dụng lao động thay vì liệt kê chi tiết công thức tính, số tiền cụ thể cho từng người lao động.

  • Thông báo chấm dứt hợp đồng lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định người sử dụng lao động phải báo trước cho người lao động về việc chấm dứt hợp đồng lao động xác định thời hạn bị hết hạn ít nhất 15 ngày lịch trước ngày hợp đồng lao động chấm dứt. Về điểm này, nghĩa vụ báo trước việc chấm dứt hợp đồng lao động vẫn được yêu cầu theo Bộ luật Lao động 2019 nhưng được mở rộng ra không chỉ đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn mà còn đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn và còn thêm hai trường hợp khác nữa đó là công việc đã hoàn thành theo thỏa thuận và hai bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng lao động. Tuy nhiên, Bộ luật Lao động 2019 lại không quy định thời gian báo trước tối thiểu phải là bao nhiêu lâu.

Bên cạnh đó, Bộ luật Lao động 2012 cũng không quy định hình thức của thông báo chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động nên mỗi doanh nghiệp làm tùy ý tùy tình hình thực tế của từng doanh nghiệp. Bộ luật Lao động 2019 quy định việc thông báo chấm dứt hợp đồng lao động phải được lập bằng văn bản, trừ những trường hợp theo luật không cần có thông báo chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động.

Ngoài ra, trong trường hợp doanh nghiệp chấm dứt hoạt động thì thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động là không rõ sẽ là thời điểm doanh nghiệp nộp hồ sơ xin chấm dứt hoạt động hay tại thời điểm cơ quan cấp phép địa phương đồng ý cho doanh nghiệp chấm dứt hoạt động. Bộ luật Lao động 2019 quy định rằng thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động là thời điểm doanh nghiệp có thông báo chấm dứt hoạt động. Bên cạnh đó, Bộ luật Lao động 2019 cũng quy định thêm trường hợp người sử dụng lao động không phải là cá nhân bị cơ quan chuyên môn về đăng ký kinh doanh thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra thông báo không có người đại diện theo pháp luật hoặc không có người được ủy quyền thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật thì thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động được tính từ ngày ra thông báo[43]. Tuy nhiên, quy định mới này chưa giải quyết được thực tiễn còn đang tranh cãi là trong trường hợp giải thể, doanh nghiệp thì có doanh nghiệp có cần thông báo trước 30 ngày cho người lao động đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn hoặc 45 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn về việc chấm dứt hợp đồng lao động hay không?

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến các thay đổi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng khi hợp đồng lao động với người lao động chấm dứt.

  • Trách nhiệm của các bên khi chấm dứt hợp đồng lao động

Bộ luật Lao động 2019 quy định khi chấm dứt hợp đồng lao động, người sử dụng lao động và người lao động có trách nhiệm thanh toán đầy đủ cho nhau các khoản tiền có liên quan đến quyền lợi của mỗi bên trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động, thay vì 07 ngày làm việc theo như quy định của Bộ luật Lao động 2012, trừ các trường hợp đặc biệt sẽ được thanh toán trong vòng 30 ngày lịch được tính từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động[44]. Điều này giúp cho doanh nghiệp có thêm thời gian để người lao động bàn giao công việc cho người lao động khác và thực hiện đầy đủ các bước thủ tục thanh toán theo quy định nội bộ của từng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, theo Bộ luật Lao động 2019, ngoài các nghĩa vụ của người sử dụng lao động như hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại cùng với bản chính của các giấy tờ khác nếu đã giữ của người lao động theo như quy định của Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động còn có nghĩa vụ cung cấp bản sao các tài liệu có liên quan đến quá trình làm việc của người lao động nếu người lao động có yêu cầu và phải chịu chi phí sao, gửi tài liệu[45].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi bất lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng khi hợp đồng lao động với người lao động chấm dứt.

  • Đối thoại định kỳ tại nơi làm việc 1 năm/lần

Thay vì doanh nghiệp phải tổ chức đối thoại định kỳ 03 tháng/lần theo yêu cầu của Bộ luật Lao động 2012 thì Bộ luật Lao động 2019 đã nâng thời gian tổ chức đối thoại định kỳ tại nơi làm việc lên ít nhất 01 năm/lần vì trong thực tế ở một số doanh nghiệp sản xuất và hoặc doanh nghiệp có nhiều văn phòng ở các tỉnh, thành khác nhau, việc tổ chức đối thoại theo quý như vậy sẽ ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động sản xuất theo ca kíp, đặc biệt là vào các mùa cao điểm sản xuất hàng xuất khẩu. Đồng thời, Bộ luật Lao động 2019 cũng bổ sung một số trường hợp người sử dụng lao động phải tổ chức đối thoại như vì lý do kinh tế mà làm cho nhiều người lao động có nguy cơ mất việc làm, phải thôi việc; khi xây dựng thang lương, bảng lương, định mức lao động…[46]

Bên cạnh đó, trong khi Bộ luật Lao động 2012 quy định “nội dung mà hai bên quan tâm” có thể được đưa vào buổi đối thoại thì Bộ luật Lao động 2019 đã mở rộng phạm vi này bằng việc quy định “nội dung mà một hoặc các bên quan tâm”. Như vậy, chỉ cần một trong hai bên có yêu cầu thì yêu cầu đó đã có thể trở thành nội dung để đưa vào chương trình thảo luận tại buổi đối thoại.[47] Như vậy, có thể thấy Bộ luật Lao động 2019 đã đa dạng hơn các hình thức tổ chức đối thoại giữa người lao động và người sử dụng lao động nhằm tạo sự thuận tiện hơn cho các bên.

Bên cạnh đó, Bộ luật Lao động 2019 buộc doanh nghiệp phải tổ chức đối thoại khi có vụ việc liên quan đến: Thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế; Phương án sử dụng lao động; Xây dựng thanh lương, bảng lương và định mức lao động; Quy chế thưởng; Nội quy lao động; Người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc; Người sử dụng lao động tạm đình chỉ công việc của người lao động khi vụ việc vi phạm có những tình tiết phức tạp.

Bộ luật Lao động 2019 còn mở rộng phạm vi của thỏa ước lao động tập thể qua việc bổ sung thêm thỏa ước lao động tập thể có nhiều doanh nghiệp nhằm giúp cho người lao động có thêm cơ hội tiếp cận các thỏa thuận có lợi hơn ngoài thỏa ước lao động tập thể của doanh nghiệp và thỏa ước lao động tập thể ngành[48].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi bất lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng khi có sự việc xảy ra trong doanh nghiệp.

  • Tiền lương

Về chế định tiền lương, Bộ luật Lao động 2019 có một số điểm mới so với Bộ luật Lao động 2012 như sau:

  • Người sử dụng lao động được trả lương cho lao động là người nước ngoài tại Việt Nam bằng ngoại tệ. Đây là nội dung không mới vì quy định này đã được ghi nhận tại Nghị định 05/2015/NĐ-CP và được luật hóa mà thôi[49];
  • Để cho minh bạch về tính toán tiền lương, người sử dụng lao động phải thông báo bảng kê trả lương cho người lao động mỗi lần trả lương, trong đó ghi rõ tiền lương, tiền lương làm thêm giờ, tiền lương làm việc vào ban đêm, nội dung và số tiền bị khấu trừ (nếu có)[50];
  • Trong trường hợp người lao động được trả lương qua tài khoản cá nhân được mở tại ngân hàng thì người sử dụng lao động phải trả các loại phí có liên quan đến việc mở tài khoản và chuyển tiền lương. Về vấn đề này, Bộ luật Lao động 2012 chỉ quy định hai bên tự thỏa thuận ai sẽ chịu loại phí này, dẫn đến việc mỗi doanh nghiệp có cách xử lý riêng, không nhất quán[51];
  • Nếu không thể nhận lương trực tiếp ví dụ như người lao động bị tai nạn, ốm đau thì người sử dụng lao động có thể trả lương cho người được người lao động ủy quyền hợp pháp; và[52]
  • Người sử dụng lao động không được hạn chế hoặc can thiệp vào quyền tự quyết chi tiêu lương của người lao động thông qua các hình thức như kêu gọi, ép buộc người lao động mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ của người sử dụng lao động[53].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Bộ phận nhân sự của doanh nghiệp sẽ vất vả hơn trước khi mà phải làm thêm bảng kê lương gửi cho từng người lao động hàng tháng dù người lao động có yêu cầu hay không. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn phải chịu thêm phí mở và duy trì tài khoản ngân hàng của người lao động. Do đó, người sử dụng lao động nên mở tài khoản ngân hàng cho người lao động tại cùng ngân hàng với doanh nghiệp để giảm phí ngân hàng.   

  • Nhà nước Việt Nam không còn can thiệp trực tiếp vào vấn đề tiền lương

Theo Bộ luật Lao động 2012[54], doanh nghiệp phải xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động theo các nguyên tắc do Chính phủ quy định (ví dụ như thang lương, bảng lương phải có số bậc, chênh lệch giữa hai bậc liền kề thấp nhất bằng 5%) và phải gửi thang lương, bảng lương và định mức lao động đến cơ quan nhà nước về lao động cấp huyện. Trong trường hợp cơ quan Nhà nước về lao động cấp huyện phát hiện thang lương, bảng lương và định mức lao động vi phạm các nguyên tắc tắc do Chính phủ quy định thì thông báo cho doanh nghiệp để sửa đổi, bổ sung theo đúng quy định[55].

Trong khi đó, theo Bộ luật Lao động 2019 thì doanh nghiệp được quyền chủ động trong việc xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động trên cơ sở thương lượng, thoả thuận với người lao động và không còn phải gửi thang lương, bảng lương và định mức lao động đến cơ quan Nhà nước về lao động cấp huyện. Tuy nhiên, định định mức lao động phải có tính hợp lý theo đặc thù của doanh nghiệp, có thảo luận với tổ chức đại diện người lao động tại doanh nghiệp và công khai tại nơi làm việc trước khi thực hiện.   

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi thuận lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để không còn phải đăng ký thang, bảng lương với cơ quan lao động địa phương nữa nhưng phải đảm bảo mức lao động phải là mức trung bình bảo đảm số đông người lao động thực hiện được để làm cơ sở giải trình khi có thanh tra lao động kiểm tra việc tuân thủ luật lao động tại doanh nghiệp.

  • Thưởng không chỉ bằng tiền

Trong khi Bộ luật Lao động 2012 quy định về khái niệm “Tiền thưởng” thì Bộ luật Lao động 2019 lại quy định về khái niệm “Thưởng” thay vì “Tiền thưởng”[56]. Như vậy sẽ có thể hiểu là ngoài thưởng bằng tiền thì người lao động cũng có thể được người sử dụng lao động thưởng bằng các hình thức khác ví dụ như hiện vật, dịch vụ, sản phẩm, tài sản, chứng khoán, quyền lợi thành viên dựa vào kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như mức độ hoàn thành công việc của người lao động.

Tuy nhiên, khi thưởng bằng các hình thức khác thì doanh nghiệp cần lưu ý kiểm tra trước là các khoản thưởng đó có chịu thuế thu nhập cá nhân hay không để báo cho người lao động biết số thuế thu nhập cá nhân được khấu trừ cũng như cũng phải kiểm tra xem các khoản chi thưởng đó theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp có được xem là chi phí được trừ của doanh nghiệp hay không và theo Luật Thuế giá trị gia tăng thì doanh nghiệp có cần xuất hóa đơn giá trị gia tăng cho các khoản thường không phải bằng tiền này không và ai sẽ chịu khoản thuế giá trị gia tang đó.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp nào có chính sách thưởng dành cho người lao động được quy định trong hợp đồng lao động, quy chế thưởng, thỏa ước lao động tập thể (nếu có) thì nên cân nhắc thay đổi để phù hợp với quy định mới. Tuy nhiên, khi ban hành quy định mới về các khoản thưởng mà không phải bằng tiền thì cần kiểm tra với phòng kế toán, thuế của doanh nghiệp xem các khoản thưởng đó có chịu thuế thu nhập cá nhân không, chi phí các khoản thưởng này có được xem là chi phí được trừ của doanh nghiệp không và doanh nghiệp có phải xuất hóa đơn giá trị gia tăng cho các khoản thưởng không.

  • Trả lương ngừng việc

Trong trường hợp vì sự cố về điện, nước mà không phải do lỗi của người sử dụng lao động hoặc do thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, di dời địa điểm hoạt động theo yêu cầu của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền hoặc vì lý do kinh tế, Bộ luật Lao động 2012 quy định tiền lương ngừng việc sẽ do người sử dụng lao động và người lao động thỏa thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đó. Việc này dẫn đến tình huống là người sử dụng lao động trả tiền lương ngừng việc cho người lao động chỉ bằng đúng với mức lương tối thiểu vùng hay cao hơn 7% mức lương tối thiểu vùng đối với những người lao động nào đã qua học nghề, có trình độ chuyên môn mà thôi[57]. Bên cạnh đó, cũng có tình huống đó là khi người sử dụng lao động gặp rất nhiều khó khăn do các trường hợp bất khả kháng ví dụ như đại dịch toàn cầu do Virus Corona gây ra như hiện nay nhưng khi buộc phải cho người lao động ngừng việc thì người sử dụng lao động vẫn phải trả lương ngừng việc cho người lao động dù người lao động có muốn nhận hay không.

Đến Bộ luật Lao động 2019, quy định về tiền lương ngừng việc vẫn dựa trên sự thỏa thuận giữa hai bên nhưng yêu cầu tiền lương ngừng việc chỉ phải đảm bảo không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng chỉ áp dụng trong 14 ngày ngừng việc đầu tiên mà thôi, sau thời gian này thì mức lương có thể cao hơn hay thấp hơn hay thậm chí là không trả sẽ do hai bên thỏa thuận[58].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến sự thay đổi này của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng khi buộc phải trả lương ngừng việc cho người lao động.  

  • Thời giờ nghỉ ngơi

Theo Bộ luật Lao động 2012, chưa rõ là thời gian nghỉ trong giờ làm việc của người lao động làm việc theo giờ hành chính và người lao động làm việc theo ca kíp có được tính vào thời gian làm việc giống như nhau không.

Bộ luật Lao động 2019 đã bổ sung làm rõ điểm này như sau[59]:

  • Thời gian nghỉ giữa giờ (30 phút) được tính vào giờ làm việc nhưng chỉ đối với trường hợp người lao động làm việc theo ca liên tục từ 06 giờ trở lên;
  • Thời gian nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút liên tục khi người lao động làm việc từ 06 giờ trở lên trong một ngày nhưng không tính vào thời giờ làm việc; và
  • Thời gian người lao động nghỉ giữa giờ vào ban đêm ít nhất là 45 phút liên tục nhưng không tính vào thời giờ làm việc.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp cần rà soát lại các quy định nội bộ có liên quan đến thời gian nghỉ giữa giờ trong hợp đồng lao động, nội quy lao động và thỏa ước lao động (nếu có) để điều chỉnh lại cho phù hợp. Đối với nội quy lao động thì phải xin đăng ký lại mới có giá trị sử dụng và chế tài người lao động. Đối với thỏa ước lao động tập thể (nếu có) thì phải báo cáo cho cơ quan lao động địa phương.

  • Nghỉ việc riêng được hưởng nguyên lương

Ngoài các quy định tại Bộ luật Lao động 2012, Bộ luật Lao động 2019 đã bổ sung thêm trường hợp được nghỉ việc riêng hưởng lương đối với đối tượng là cha nuôi, mẹ nuôi. Đồng thời, làm rõ thêm về phạm vi điều chỉnh cho các đối tượng trong các trường hợp: con kết hôn (bao gồm con đẻ, con nuôi), bố mẹ, mẹ vợ hoặc bố chồng, mẹ chồng chết (bao gồm cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi của vợ hoặc chồng), con chết (bao gồm: con đẻ, con nuôi)[60].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến thay đổi này của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng khi người lao động xin nghỉ việc riêng có hưởng lương trong trường hợp đó.  

  • Làm thêm giờ

Bộ luật Lao động 2019 đã tăng mức trần thời gian làm thêm giờ trong 01 tháng là 40 giờ thay vì 30 giờ như theo quy định của Bộ luật Lao động 2012[61].

Trong khi Bộ luật Lao động 2012 chỉ quy định các trường hợp được phép làm thêm 300 giờ do Chính phủ quy định nên doanh nghiệp không biết rõ là các trường hợp nào tại thời điểm họ có yêu cầu thì Bộ luật Lao động 2019 đã quy định cụ thể những trường hợp được phép làm thêm đến 300 giờ/năm:[62]:

  • Sản xuất, gia công xuất khẩu sản phẩm hàng dệt, may, da, giày, điện, điện tử, chế biến nông, lâm, diêm nghiệp, thủy sản;
  • Sản xuất, cung cấp điện, viễn thông, lọc dầu; cấp, thoát nước;
  • Trong trường hợp giải quyết công việc đòi hỏi lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao mà thị trường lao động không cung ứng đầy đủ, kịp thời;
  • Trong trường hợp phải giải quyết công việc cấp bách, không thể trì hoãn, do tính chất thời vụ, thời điểm của nguyên liệu, sản phẩm hoặc để giải quyết công việc phát sinh do yếu tố khách quan không dự liệu trước do hậu quả thời tiết, thiên tai, địch họa, hỏa hoạn, thiếu điện, thiếu nguyên liệu, sự cố kỹ thuật của dây chuyền sản xuất; và
  • Các trường hợp khác do Chính phủ quy định tại từng thời điểm.

Bên cạnh đó, Bộ luật Lao động 2019 còn yêu cầu người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong trường hợp làm thêm 300 giờ/năm[63]

Bộ luật Lao động 2012 quy định sau mỗi đợt làm thêm tối đa 07 ngày liên tục trong tháng, người sử dụng lao động phải bố trí để người lao động nghỉ bù số thời gian đã không được nghỉ. Trường hợp không bố trí nghỉ bù đủ số thời gian thì phải trả lương làm thêm giờ theo quy định tại Điều 97 của Bộ luật lao động. Tuy nhiên, Bộ luật Lao động 2019 không thấy quy định về việc nghỉ bù khi làm thêm giờ nhiều ngày liên tục.

Bộ luật Lao động 2012 quy định sau mỗi đợt làm thêm tối đa 07 ngày liên tục trong tháng, người sử dụng lao động phải bố trí để người lao động nghỉ bù số thời gian đã không được nghỉ. Trường hợp không bố trí nghỉ bù đủ số thời gian thì phải trả lương làm thêm giờ theo quy định tại Điều 97 của Bộ luật lao động. Tuy nhiên, Bộ luật Lao động 2019 không thấy quy định về việc nghỉ bù khi làm thêm giờ nhiều ngày liên tục.

Việc tăng thêm 10 giờ làm thêm trong 01 tháng và giữ nguyên các giới hạn về thời gian và ngành, nghề được sử dụng từ 201 giờ đến 300 giờ trong năm chưa giải quyết dứt điểm được yêu cầu làm thêm giờ của các doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Nếu doanh nghiệp nào có nhu cầu sử dụng người lao động làm thêm giờ thì: (i) cần lưu ý việc được phép tăng số giờ làm thêm tối đa trong 01 tháng lên 40 giờ so với 30 giờ như hiện nay để có sự điều chỉnh ca kíp lại cho phù hợp; (ii) kiểm tra xem các ngành, nghề kinh doanh đăng ký của doanh nghiệp có nằm trong danh sách các ngành, nghề mà doanh nghiệp được phép huy động người lao động làm thêm giờ đến 300 giờ/năm không. Nếu có vấn đề gì chưa rõ ví dụ như trong trường hợp các doanh nghiệp có đăng ký nhiều ngành, nghề khác nhau mà có những ngành, nghề lại không nằm trong danh mục các ngành, nghề được huy động người lao động làm thêm giờ đến 300 giờ/năm thì doanh nghiệp có thể vẫn được huy động người lao động làm thêm giờ đến 300 giờ/năm không? đối với các câu hỏi như vậy, doanh nghiệp có thể làm công văn gửi Sở Lao động, thương binh và xã hội địa phương để làm rõ.

  • Nghỉ lễ, tết

Bộ luật Lao động 2019 đã nâng số ngày nghỉ Quốc khánh từ 01 ngày lên 02 ngày (ngày 02 tháng 9 Dương lịch và 01 ngày liền kề trước hoặc sau). Như vậy, số ngày nghỉ lễ, tết của người lao động đã được nâng lên thành 11 ngày thay vì 10 ngày như hiện nay[64].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp nên xem xét bổ sung quy định về việc xin nghỉ phép hàng năm của người lao động nhằm đảm bảo rằng không có quá nhiều người lao động nghỉ phép bằng cách xin kết hợp các ngày nghỉ phép hàng năm của họ, các ngày nghỉ hàng tuần vào 2 ngày nghỉ lễ Quốc khánh mà thời gian cả tuần đó có thể làm cản trở hoạt động kinh doanh bình thường của doanh nghiệp.

  • Nghỉ hằng năm

Bộ luật Lao động 2019 quy định số ngày nghỉ hằng năm tối thiểu là 12 ngày và người lao động nào mà làm việc chưa đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ hằng năm sẽ được tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng thực tế mà người lao động làm việc[65]. Đồng thời, Bộ luật Lao động 2019 cũng quy định rõ người lao động phải làm tròn đủ 05 năm thì mới được tăng thêm 01 ngày nghỉ hằng năm[66].

Quy định này đã rõ ràng hơn so với quy định về cùng vấn đề này trong Bộ luật Lao động 2012. Theo quy định của Bộ luật Lao động 2012, có hai luồng quan điểm khác nhau giữa cơ quan Nhà nước quản lý về lao động và doanh nghiệp. Theo đó, từ quy định “cứ 05 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ hằng năm của người lao động”, các doanh nghiệp cho rằng người lao động phải làm đủ 05 năm thì mới được thêm 01 ngày nghỉ hằng năm trong khi cơ quan Nhà nước quản lý về lao động và người lao động thì lại cho rằng cứ đến ngày đầu tiên của năm thứ 5 thì người lao động đã có quyền được cộng thêm 01 ngày nghỉ hằng năm[67]. Bộ luật Lao động 2019 cũng quy định thêm các trường hợp giảm khả năng lao động, các loại nghề nghiệp nguy hiểm, độc hại và một số địa điểm làm việc mà có thể giảm thời gian tuổi nghỉ hưu đến 05 năm.

Bên cạnh đó, trong khi Bộ luật Lao động 2012 quy định người sử dụng lao động có “quyền” quy định lịch nghỉ hàng năm thì Bộ luật Lao động 2019 quy định người sử dụng lao động có “trách nhiệm” quy định lịch nghỉ hàng năm.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp cần rà soát và điều chỉnh lại các điều khoản có liên quan trong nội quy lao động của doanh nghiệp và đăng ký lại để phù hợp với các quy định có liên quan của Bộ luật Lao động 2019.   Bên cạnh đó, doanh nghiệp hàng năm phải lên kế hoạch và thông báo lịch nghỉ hàng năm cho người  lao động biết.

  • Tuổi nghỉ hưu

Bộ luật Lao động 2012 quy định người lao động nào bảo đảm điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội (có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội) thì được hưởng lương hưu khi người lao động nam đủ 60 tuổi và người lao động nữ đủ 55 tuổi[68].

Bộ luật Lao động 2019 đã điều chỉnh lại tuổi hưu như sau: Tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường được điều chỉnh theo lộ trình cho đến khi đủ 62 tuổi đối với lao động nam vào năm 2028 và đủ 60 tuổi đối với người lao động nữ vào năm 2035. Kể từ năm 2021, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường là đủ 60 tuổi 03 tháng đối với người lao động nam và đủ 55 tuổi 04 tháng đối với người lao động nữ; sau đó, cứ mỗi năm tăng thêm 03 tháng đối với người lao động nam và 04 tháng đối với người lao động nữ[69].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng lao động của người lao động có giao kết hợp đồng lao động trong doanh nghiệp để xem những trường hợp nào đã đóng đủ số năm bảo hiểm xã hội và sắp đến tuổi nghỉ hưu theo quy định mới để điều chỉnh kế hoạch nhân sự cho phù hợp cũng như lên kế hoạch thông báo cho người lao động biết về ý định của doanh nghiệp trong việc có tiếp tục giao kết hợp đồng xác định thời hạn với họ không (dựa theo giấy khám đủ sức khỏe làm việc của bác sĩ có thẩm quyền) và họ có muốn tiếp tục làm việc cho doanh nghiệp không hay mối quan hệ lao động giữa hai bên sẽ chấm dứt khi người lao động đến tuổi nghỉ hưu theo quy định.    

  • Nội quy lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định chỉ những người sử dụng lao động nào có từ 10 người lao động trở lên thì phải có nội quy lao động bằng văn bản. Như vậy, có thể hiểu là người sử dụng lao động nào mà có từ 9 người lao động trở xuống thì không buộc phải có nội quy lao động[70]. Trong thực tế điều này sẽ gây ra khó khăn cho người sử dụng lao động vì nếu không có nội quy lao động thì theo quy định của Bộ luật Lao động 2012 người sử dụng lao động không thể xử lý vi phạm kỷ luật người lao động được. Dù đã có quy định đối với người sử dụng lao động là dù họ không ban hành nội quy lao động bằng văn bản nhưng nếu có thỏa thuận với người lao động về nội dung kỷ luật lao động và ghi trong hợp đồng lao động thì vẫn có thể sử dụng các điều khoản này để xử lý kỷ luật đối với người lao động được nhưng trong thực tế chuyện này sẽ khó xảy ra vì quy định về kỷ luật lao động thường có nội dung khá dài nên nếu đưa nội dung này vào hợp đồng lao động sẽ chiếm hết chỗ của các thông tin quan trọng phải có khác của hợp đồng lao động.  

Vì lý do đó, Bộ luật Lao động 2019 đã quy định người sử dụng lao động trong mọi trường hợp phải ban hành nội quy lao động mà không phụ thuộc vào số lượng người lao động như trước, tuy nhiên, chỉ những người sử dụng lao động nào có từ 10 người lao động trở lên thì mới cần có nội quy lao động bằng văn bản[71]. Như vậy, khi Bộ luật Lao động 2019 có hiệu lực, có thể diễn giải là các nội quy lao động bằng miệng của doanh nghiệp có dưới 10 người lao động vẫn có thể được sử dụng để xử lý vi phạm kỷ luật lao động đối với người lao động. Tuy nhiên, câu hỏi được đặt ra ở đây là làm thế nào doanh nghiệp có thể chứng minh được sự tồn tại của một nội quy lao động bằng miệng.  

Bộ luật Lao động 2019 cũng luật hóa quy định về việc linh hoạt trong việc bổ sung cơ quan đăng ký nội quy lao động ở cấp Huyện khi đáp ứng điều kiện cụ thể và được sự ủy quyền của cơ quan chuyên môn về lao động thuộc ủy ban nhân dân cấp Tỉnh[72].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi này của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng tại doanh nghiệp và khi đăng ký nội quy lao động mới mà thôi.  

  • Nội dung mới bắt buộc của Nội quy lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định nội dung của nội quy lao động không được trái với quy định của Luật Lao động và các quy định khác của pháp luật có liên quan. Nội quy lao động phải bao gồm các nội dung sau[73]: (i) thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; (ii) trật tự tại nơi làm việc; (iii) an toàn lao động, vệ sinh lao động ở nơi làm việc; (iv) việc bảo vệ tài sản và bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động; và (v)  các hành vi vi phạm kỷ luật lao động của người lao động và các hình thức xử lý kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất.

Từ các quy định mới về phân biệt đối xử và quấy rối tình dục, Bộ luật Lao động 2019 đã quy định người sử dụng lao động phải quy định thêm các nội dung sau trong nội quy lao động cho thống nhất và nhằm mục đích là để có cơ sở xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động vi phạm:[74]

  • Phòng, chống quấy rối tình dục tại nơi làm việc; trình tự, thủ tục xử lý hành vi quấy rối tình dục tại nơi làm việc;
  • Những trường hợp được tạm thời chuyển người lao động sang làm việc khác so với hợp đồng lao động. Theo Bộ luật Lao động 2012 thì doanh nghiệp chỉ được khuyến nghị đưa vào nội quy lao động chứ không phải bắt buộc; và
  • Người có thẩm quyền xử lý kỷ luật lao động.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp cần bổ sung ba điểm bắt buộc phải có trong nội quy lao động như được đề cập ở trên và đăng ký lại với cơ quan lao động địa phương có thẩm quyền.   

  • Xử lý kỷ luật lao động

Bộ luật Lao động 2012 quy định 03 hình thức xử lý kỷ luật lao động bao gồm: (i) Khiển trách; (ii) Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng; cách chức; và (iii) sa thải[75]. Hình thức xử lý kỷ luật sa thải được áp dụng trong những trường hợp sau: (i) người lao động có hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma tuý trong phạm vi nơi làm việc, tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe doạ gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động; hoặc (ii) người lao động bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương mà tái phạm trong thời gian chưa xoá kỷ luật hoặc bị xử lý kỷ luật cách chức mà tái phạm; hoặc (iii) người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn tối đa 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn thời hạn tối đa 365 ngày, tính từ ngày bỏ việc đầu tiên, mà không có lý do chính đáng[76].

Về điểm này, Bộ luật Lao động 2019 đã tách hai hình thức xử lý kỷ luật lao động kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng và cách chức thành hai hình thức kỷ luật riêng biệt thay vì áp dụng cả hai cho cùng một vi phạm mà dẫn đến việc sẽ khó áp dụng trong thực tế vì trong các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các vị trí công việc mà có chức vụ theo quy định của pháp luật ví dụ như chủ doanh nghiệp tư nhân, người đại diện theo pháp luật, thành viên hội đồng thành viên và hội đồng quản trị rất ít. Như vậy, có thể hiểu rằng Bộ luật Lao động 2019 quy định 04 hình thức xử lý kỷ luật lao động bao gồm: (i) Khiển trách; (ii) Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng; (iii) cách chức; và (iv) sa thải[77].

Bên cạnh đó, ngoài các hành vi bị xử lý kỷ luật lao động dưới hình thức sa thải mà Bộ luật Lao động 2012 đã quy định, Bộ luật Lao động 2019 còn bổ sung hành vi quấy rối tình dục tại nơi làm việc là hành vi sẽ bị xử lý kỷ luật lao động dưới hình thức sa thải[78] nhưng doanh nghiệp phải quy định chi tiết về hành vi này trong nội quy lao động. Đây là quy định được nhiều doanh nghiệp mong đợi vì trong thời gian dài từ khi có Bộ Luật lao động 1994 cho đến Bộ luật Lao động 2012, doanh nghiệp không thể xử lý mạnh tay đối với người lao động nào mà đã có hành vi quấy rối tình dục tại nơi làm việc làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Tiếp theo đó, việc xoá kỷ luật và giảm thời hạn chấp hành kỷ luật lao động cũng có sự thay đổi. Theo Bộ luật Lao động 2012, người lao động nào bị khiển trách sau 03 tháng, hoặc bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương sau 06 tháng, kể từ ngày bị xử lý, nếu không tái phạmthì đương nhiên được xoá kỷ luật[79]. Tái phạm trong trường hợp này được giải thích rất hẹp là việc người lao động vi phạm lại đúng hành vi vi phạm trước đây đã bị xử phạt mà điều này trong thực tế sẽ rất khó xảy ra vì người lao động thường đã có đề phòng tái phạm nên người sử dụng lao động sẽ gặp khó khăn khi người lao động lại vi phạm một hành vi khác nhưng vẫn được đương nhiên được xóa kỷ luật cho hành vi vi phạm cũ chỉ bởi vì hành vi vi phạm lần sau lại không giống hoàn toàn với hành vi vi phạm lần đầu[80]. Bộ luật Lao động 2019 đã thảo gỡ vấn đề này theo hướng không cần người lao động phải có hành vi vi phạm giống với hành vi vi phạm lần đầu mà chỉ cần có hành vi vi phạm nội quy lao động của doanh nghiệp thì sẽ không được đương nhiên xoá kỷ luật cũ.

Và xa hơn nữa, theo quy định của Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động bị cấm không được xử lý kỷ lao động đối với người lao động nếu hành vi vi phạm của người lao động không được quy định trong nội quy lao động đã đăng ký của doanh nghiệp[81]. Điều này còn được các cơ quan Nhà nước về lao động ở địa phương giải thích rộng theo hướng có lợi cho người lao động là dù hành vi vi phạm đó đã được Bộ luật Lao động quy định là hành vi vi phạm nội quy lao động (ví dụ như trong trường hợp người lao động có hành vi trộm cắp, tham ô sẽ bị sa thải) hoặc đã được hai bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động hay thỏa thuận riêng giữa hai bên ví dụ như trong thư mời làm việc (offer letter) nhưng lại không được quy định như là một hành vi vi phạm trong nội quy lao động thì người sử dụng lao động cũng không xử lý vi phạm kỷ luật đối với người lao động được. Tuy nhiên, Bộ luật Lao động 2019 đã giải thích theo hướng ngược lại là chỉ cần hành vi đó của người lao động được doanh nghiệp quy định là hành vi vi phạm theo một trong nội quy lao động, hợp đồng lao động hay trong Bộ luật Lao động thì đã có đủ lý do để người sử dụng lao động tiến hành thủ tục xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động[82].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp cần sửa đổi và bổ sung vào nội quy lao động 04 hình thức kỷ luật, hành vi quấy rối tình dục tại nơi làm việc, và xóa kỷ luật, giảm thời gian kỷ luật lao động như được đề cập ở trên và đăng ký lại với cơ quan lao động địa phương.  

  • Tham gia của tổ chức đại diện tập thể lao động ở cơ sở

Theo Bộ luật Lao động 2012, về mặc nguyên tắc và trình tự xử lý kỷ luật lao động, quy trình xử lý kỷ luật lao động phải bao gồm sự tham gia của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở, đó là ban chấp hành công đoàn cơ sở[83]. Quy định này làm phát sinh một vấn đề là đối với những người không được tham gia công đoàn cơ sở (ví dụ như người lao động nước ngoài, người lao động không chịu tham gia công đoàn, người trong ban giám đốc, hội đồng thành viên, hội đồng quản trị doanh nghiệp ), thì khi xử lý vi phạm kỷ luật những người lao động đó có buộc phải mời tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở tham gia không.

Bộ luật Lao động 2019 đã trả lời cho câu hỏi này bằng việc quy định rằng chỉ người lao động nào có tham gia công đoàn thì người sử dụng lao động mới phải mời mới phải mời tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở tham dự vào quá trình xử lý vi phạm kỷ luật lao động đối với những người lao động đó[84].

Sau cùng, theo Bộ luật Lao động 2012 thì “nguồn” để người sử dụng lao động làm căn cứ xem xét, áp dụng xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động duy nhất chỉ là nội quy lao động của doanh nghiệp. Trong khi đó, theo Bộ luật Lao động 2019 thì “nguồn” để người sử dụng lao động làm căn cứ xem xét, áp dụng xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động không chỉ có nội quy lao động mà còn bao gồm cả hợp đồng lao động và phụ lục hợp đồng lao động.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến những thay đổi có lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để áp dụng tại doanh nghiệp khi cần xử lý vi phạm kỷ luật người lao động.  

  • “Phân biệt đối xử” và “Quấy rối tình dục tại nơi làm việc”

Bộ luật Lao động 2012 chỉ đề cập đến nhưng chưa có một định nghĩa cụ thể đối với hai khái niệm này như thế nào. Tuy nhiên, đến Bộ luật Lao động 2019, phân biệt đối xử trong lao độngquấy rối tình dục tại nơi làm việc đã được định nghĩa cụ thể hơn.

Theo đó, “phân biệt đối xử trong lao động” là hành vi phân biệt, loại trừ hoặc ưu tiên dựa trên chủng tộc, màu da, nguồn gốc quốc gia hoặc nguồn gốc xã hội, dân tộc, giới tính, độ tuổi, tình trạng thai sản, tình trạng hôn nhân, tôn giáo, tín ngưỡng, chính kiến, khuyết tật, trách nhiệm gia đình hoặc trên cơ sở tình trạng nhiễm HIV hoặc vì lý do thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn, tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp có tác động làm ảnh hưởng đến bình đẳng về cơ hội việc làm hoặc nghề nghiệp[85]. Việc phân biệt, loại trừ hoặc ưu tiên xuất phát từ yêu cầu đặc thù của công việc và các hành vi duy trì, bảo vệ việc làm cho những người lao động dễ bị tổn thương thì không bị xem là phân biệt đối xử.

“Quấy rối tình dục tại nơi làm việc được làm rõ là hành vi có tính chất tình dục của bất kỳ người nào đối với người khác tại nơi làm việc mà không được người đó mong muốn hoặc chấp nhận. Nơi làm việc là bất kỳ nơi nào mà người lao động thực tế làm việc theo thỏa thuận hoặc phân công của người sử dụng lao động[86].

Tuy nhiên, các quy định như trên chỉ mang tính mô tả, chưa quy định một cách cụ thể hành vi nào được xem là phân biệt đối xử trong lao độngquấy rối tình dục tại nơi làm việc. Cách quy định theo hình thức mô tả hành vi, trong một chừng mực nào đó, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi cần xác định một hành vi cụ thể có phải là hành vi phân biệt đối xử trong lao độngquấy rối tình dục tại nơi làm việc hay không. Bởi lẽ, các cơ quan lao động có thẩm quyền hay chính người sử dụng lao động sẽ gặp khó trong việc diễn giải một hành vi xem đó có phải là phân biệt đối xử trong lao độngquấy rối tình dục tại nơi làm việc.

Do đó, khi quy định về hành vi phân biệt đối xử trong lao độngquấy rối tình dục tại nơi làm việc trong nội quy lao động, người sử dụng lao động cần quy định theo hướng vừa có tính chất mô tả lại vừa phải cụ thể hóa từng hành vi để thuận tiện cho người sử dụng lao động trong việc xem xét xử lý kỷ luật người lao động về sau. Trong quá trình xây dựng các quy định này, nếu gặp khó khăn, người sử dụng lao động có thể tham khảo thêm Bộ Quy tắc ứng xử về quấy rối tình dục tại nơi làm việc do Ủy ban Quan hệ lao động, thuộc Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam xây dựng và ban hành.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Các doanh nghiệp nào mà chưa đưa các hành vi phân biệt đối xử trong lao động và quấy rối tình dục tại nơi làm việc vào nội quy lao động đã đăng ký thì nên tham khảo các định nghĩa mới này trong Bộ luật Lao động 2019 vàBộ quy tắc ứng xử về quấy rối tình dục để hoàn thiện quy định về cách nhận biết các hành vi phân biệt đối xử trong lao động và quấy rối tình dục tại nơi làm việc cũng như đưa ra các hình thức kỷ luật lao động tương xứng mà phù hợp với đặc thù văn hóa và hoạt động kinh doanh của từng doanh nghiệp. 

  • Hành vi vi phạm xử lý vi phạm kỷ luật

Hiện nay, Bộ luật Lao động 2012 quy định chỉ có những hành vi vi phạm nào của người lao động mà được liệt kê trong nội quy lao động đã được đăng ký của doanh nghiệp thì người sử dụng lao động mới được quyền xử lý kỷ luật người lao động theo mức phạt của hành vi đó[87] trừ trường hợp các doanh nghiệp có dưới 10 người lao động mà theo quy định sẽ không bắt buộc phải có nội quy lao động nhưng có thỏa thuận về việc xử lý kỷ luật ghi trong hợp đồng lao động. Từ đó đặt ra câu hỏi là đối với những hành vi vi phạm của người lao động mà không được liệt kê trong nội quy lao động đã đăng ký hay trong trường hợp những doanh nghiệp không có nội quy lao động vì có dưới 10 người lao động thì nếu hành vi đó được Bộ luật Lao động 2012 và các quy định hướng dẫn liệt kê thì có thể xử lý vi phạm kỷ luật người lao động vi phạm không?

Câu hỏi này đã được giải đáp trong Bộ luật Lao động 2019. Theo đó, các hành vi mà được liệt kê trong nội dung của Bộ luật Lao động 2019 thì người sử dụng lao động vẫn được quyền xử lý kỷ luật người lao động vi phạm theo khung xử lý của Bộ luật Lao động 2019 nếu như nội quy lao động của doanh nghiệp không quy định hay trong trường hợp doanh nghiệp không có nội quy lao động[88].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý sự thay đổi thuận lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để vận dụng khi có vụ việc xử lý kỷ luật lao động của người lao động tại nơi làm việc.

  • Thời hiệu xử lý vi phạm kỷ luật lao động

Theo Bộ luật Lao động 2012, khi thời hiệu xử lý kỷ luật lao động đã hết thì người sử dụng lao động được quyền kéo dài thời hiệu thêm một khoảng thời gian nữa nhưng tối đa không quá 60 ngày lịch kể từ ngày hết thời hiệu[89]. Quy định như vậy sẽ là thiếu sót trong trường hợp dù thời hiệu xử lý kỷ luật lao động vẫn còn nhưng thời gian còn lại của thời hiệu là rất ít, không đủ để người sử dụng lao động thực hiện đầy đủ các bước thủ tục xử lý vi phạm người lao động vi phạm theo quy định được.

Bộ luật Lao động 2019 đã trả lời cho câu hỏi này bằng việc quy định rằng nếu thời hiệu xử lý kỷ luật lao động vẫn còn nhưng thời gian còn lại rất ít thì người sử dụng lao động vẫn được phép kéo dài thêm thời hiệu xử lý kỷ luật lao động nhưng việc kéo dài tối đa không quá 60 ngày lịch để người sử dụng lao động có đủ thời gian cho việc thực hiện các bước thủ tục xử lý vi phạm người lao động theo quy định[90].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý sự thay đổi thuận lợi này dành cho người sử dụng lao động của Bộ luật Lao động 2019 để vận dụng khi có vụ việc xử lý kỷ luật lao động tại nơi làm việc.

  • Bồi thường thiệt hại vật chất

Theo Bộ luật Lao động 2012, người lao động nào làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của doanh nghiệp thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật[91]. Điều này dẫn đến trường hợp nếu người sử dụng lao động có quy định về bồi thường khác với quy định về bồi thường theo quy định của pháp luật thì doanh nghiệp vẫn phải thực hiện theo quy định về bồi thường của pháp luật, dẫn đến tình huống là người sử dụng lao động có thể không thu hồi được bao nhiêu tiền và thời gian thu hồi sẽ lâu vì số tiền bồi thường theo quy định của pháp luật là có giới hạn theo từng tháng nhằm duy trì thu nhập của người lao động để trang trải cuộc sống của họ.

Về điểm này, Bộ luật Lao động 2019 đã thoáng hơn bằng việc quy định người lao động sẽ bồi thường hoặc là theo quy định của pháp luật hoặc là theo điều khoản có liên quan trong nội quy lao động của doanh nghiệp[92]. Tuy nhiên, trong trường hợp hai bên có văn bản thỏa thuận riêng về mức bồi thường thay vì quy định trong nội quy lao động của doanh nghiệp thì Bộ luật Lao động 2019 vẫn chưa công nhận sự thỏa thuận này.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Người sử dụng lao động có thể cân nhắc tăng mức bồi thường trong trường hợp người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi khác mà gây thiệt hại tài sản của doanh nghiệp lên cao hơn mức quy định của Luật Lao động và đưa nội dung này vào nội quy lao động của doanh nghiệp để đăng ký lại và áp dụng.

  • An toàn, vệ sinh lao động

Theo Bộ luật Lao động 2019, Luật Lao động sẽ không còn trực tiếp điều chỉnh các vấn đề về an toàn, vệ sinh lao động nữa. Do đó, khi có xảy ra các vấn đề có liên quan đến an toàn vệ sinh lao động tại nơi làm việc, người lao động và người sử dụng lao động sẽ căn cứ vào các văn bản pháp luật như Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, các văn bản hướng dẫn,… để giải quyết[93].

Quy định mới này của Bộ luật Lao động 2019 nhằm giúp giảm thiểu sự chồng chéo trong việc áp dụng các quy định của cùng một vấn đề pháp lý nhưng được điều chỉnh bởi các luật khác nhau dẫn đến tình trạng áp dụng pháp luật không nhất quán, tạo khó khăn không đáng có cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Nếu doanh nghiệpchưa có dịptham khảo quanội dung củaLuật An toàn, vệ sinh lao động 2015 khi xây dựng nội quy lao động và các quy định nội bộ về an toàn, vệ sinh lao động (nếu có) của doanh nghiệp thì cần tham khảo ngay Luật này và các văn bản pháp quy hướng dẫn Luật này cũng như rà soát lại các vấn đề pháp lý có liên quan đến an toàn, vệ sinh lao động tại nơi làm việc mà đã được quy định trong nội quy lao động và các quy định nội bộ (nếu có) của doanh nghiệp để điều chỉnh lại cho phù hợp với Luật này.

  • Quy định riêng đối với lao động nữ

Những quy định riêng đối với lao động nữ và bảo đảm bình đẳng giới đã được thay đổi về quan điểm tiếp cận của nhà làm luật trong Bộ luật Lao động 2019 trên cơ sở bảo đảm quyền có việc làm, quyền lao động của lao động nữ thay vì lại quy định hạn chế như Bộ Luật Lao động 2012  nhằm vừa tạo điều kiện mở rộng cơ hội việc làm cho lao động nữ mà vẫn bảo đảm các điều kiện, tiêu chuẩn về lao động dành cho họ.

Theo đó, Bộ luật Lao động 2019 bổ sung một số quy định đối với lao động nữ như sau:

  • Bổ sung quy định khi hợp đồng lao động hết hạn trong thời gian mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi thì người lao động nữ được ưu tiên giao kết hợp đồng mới[94]. Theo Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động không bị bắt buộc gia hạn hợp đồng lao động trong trường hợp này; và
  • Quy định chi tiết đối với trường hợp người lao động nữ đơn phương chấm dứt hợp đồng và tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động. Theo đó, người lao động nữ phải hội đủ hai điều kiện đó là: (1) thông báo cho người sử dụng lao động; và (2) cung cấp xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền về việc tiếp tục làm việc sẽ ảnh hưởng xấu đến thai nhi. Trong trường hợp tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, người lao động nữ mang thai không có chỉ định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền về thời gian được nghỉ thì phải thỏa thuận với người sử dụng lao động về thời gian tạm hoãn[95]. Hiện nay, theo quy định của Bộ luật Lao động 2012, người lao động nữ chỉ cần nêu lý do phải đơn phương hay tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động trong thông báo gửi cho người sử dụng lao động chứ không cần phải cung cấp xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý sự thay đổi này của Bộ luật Lao động 2019 dành cho người lao động nữ để áp dụng cho đúng khi có sự việc xảy ra.

  • Giải quyết tranh chấp lao động

Theo quy định của Bộ luật Lao động 2012, Hội đồng trọng tài lao động chỉ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp lao động tập thể[96]. Tuy nhiên, Bộ luật Lao động 2019 đã quy định linh hoạt hơn quyền lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp lao động sau khi tiến hành thủ tục hòa giải bằng việc cho phép các bên trong tranh chấp cá nhân được quyền lựa chọn cơ chế giải quyết bằng Hòa giải viên lao động, Tòa án nhân dân hay Hội đồng trọng tài lao động[97].

Ngoài ra, Bộ luật Lao động 2019 cũng không còn quy định sự can thiệp, giải quyết hành chính của Nhà nước đối với tranh chấp lao động vì không phù hợp với thông lệ quốc tế và các cam kết trong các hiệp định thương mại quốc tế mà Việt Nam là thành viên qua việc loại bỏ thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp Huyện và thay vào đó là Hội đồng trọng tài lao động[98].

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý sự thay đổi này của Bộ luật Lao động 2019 để thực hiện theo khi có xảy ra tranh chấp lao động với người lao động.

  • Sửa đổi, bổ sung quy định về xử lý cuộc đình công không đúng trình tự, thủ tục

Bộ luật Lao động 2019 đơn giản hóa các thủ tục và quy trình tiến tới đình công trong khi thủ tục và quy trình tiến tới đình công theo Bộ luật Lao động 2012 khá dài và phức tạp dẫn đến đa số các cuộc đình công đều bất hợp pháp. Bên cạnh đó, theo Bộ luật Lao động 2012, sau khi thực hiện bước Hòa giải viên lao động đối với tranh chấp lao động tập thể bất thành, Công đoàn phải thực hiện bước qua Chủ tịch UBND huyện (tranh chấp về quyền) hoặc Hội đồng trọng tài lao động (tranh chấp về lợi ích), nếu bước này thất bại thì mới được thực hiện các bước tiếp theo để đình công. Trong khi đó, theo Bộ luật Lao động 2019, khi có xảy ra tranh chấp tập thể, sau khi thực hiện bước Hòa giải viên lao động bất thành, các tổ chức đại diện cho NLĐ, Công đoàn có quyền chọn bước hoặc là thông qua Hội đồng trọng tài LĐ, hay đưa vụ việc thẳng ra tòa án giải quyết (tranh chấp về quyền) hay tổ chức các bước để đình công (tranh chấp về lợi ích). Khi cần lấy ý kiến tập thể người lao động để đình công, Bộ luật Lao động 2012 yêu cầu phải lấy ý kiến của thành viên ban chấp hành công đoàn và tổ trưởng các tổ sản xuất. Nơi nào chưa có công đoàn thì lấy ý kiến của tổ trưởng các tổ sản xuất hoặc của tập thể người lao động. Trong khi đó, Bộ luật Lao động 2019 quy định chỉ cần lấy ý kiến của tập thể người lao động hoặc các thành viên ban lãnh đạo các tổ chức đại diện NLĐ là đủ thủ tục.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý những thay đổi về thủ tục và trình tự tổ chức đình công hợp pháp của Bộ luật Lao động 2019 để thực hiện theo khi có xảy ra đình công tại nơi làm việc.

  • Sửa đổi, bổ sung các trường hợp đình công bất hợp pháp

Cụ thể, Bộ luật Lao động 2019 đã bỏ đi 02 trường hợp đình công bất hợp pháp mà được quy định trước đó tại Bộ luật Lao động 2012 đó là: (i) Không phát sinh từ tranh chấp lao động tập thể về lợi ích; và (ii) Tổ chức cho những người lao động không cùng làm việc cho một người sử dụng lao động đình công.

Ngoài ra, Bộ luật Lao động 2019 cũng bổ sung thêm 03 trường hợp đình công bất hợp pháp đó là: (i) đình công vi phạm các quy định về trình tự, thủ tục tiến hành đình công; (ii) Không do tổ chức đại diện người lao động có quyền tổ chức và lãnh đạo đình công; và (iii) Không thuộc các trường hợp được đình công theo quy định tại Điều 199 của Bộ luật Lao động 2019.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì ngoài việc lưu ý đến thay đổi về các trường hợp mà tập thể người lao động được phép đình công để thực hiện theo khi có xảy ra đình công tại nơi làm việc.

  • Thanh tra lao động không cần báo trước

Theo quy định của Công ước 81 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì “thanh tra lao động có quyền vào thanh tra bất kỳ thời điểm nào mà không cần báo trước“. Đây là quy định mang tính đặc thù của thanh tra lao động so với thanh tra trong các lĩnh vực khác nhằm mục đích phòng ngừa và bảo vệ sự xâm hại của người sử dụng lao động đối với người lao động tại nơi làm việc, bảo đảm phòng chống và xóa bỏ sự cưỡng bức lao động. Nếu thanh tra lao động phải thực hiện báo trước khi tiến hành thanh tra thì sẽ không đảm bảo tính hiệu quả và không bảo vệ được các quyền cơ bản của người lao động tại nơi làm việc. Nội dung này đã được luật hóa qua Điều 187 Bộ luật Lao động 1994. Tuy nhiên, quy định này lại bị lược bỏ khỏi Bộ luật Lao động 2012 để phù hợp với quy định của Luật Thanh tra 2010. 

Do đó, thực tế cho thấy hiện nay trường hợp thanh tra lao động đột xuất không cần báo trước chỉ được tiến hành khi phát hiện doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật lao động hoặc theo yêu cầu của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo theo Luật Thanh tra. Từ đó dẫn đến tình huống có một số trường hợp cần thanh tra doanh nghiệp đột xuất không cần báo trước để phát hiện ngay vi phạm, tránh việc các bằng chứng vi phạm bị tẩu tán, giảm thiểu tai nạn cho người lao động nhưng thanh tra lao động địa phương không thể thực hiện được.

Để giải quyết vấn đề này để vừa tuân thủ Công ước 81 của Tổ chức lao động quốc tế mà Việt Nam đã tham gia và cũng không trái với quy định có liên quan của Luật Thanh tra, Bộ luật Lao động 2019 bổ sung các trường hợp mà thanh tra doanh nghiệp không cần báo trước đó là các trường hợp khẩn cấp có nguy cơ đe dọa an toàn, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người lao động tại nơi làm việc.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Doanh nghiệp không cần làm gì khác ngoài việc lưu ý đến thay đổi về các trường hợp mà thanh tra lao động có thể thanh tra lao động tại doanh nghiệp mà không cần báo trước để xem xét cẩn thận việc tuân thủ luật lao động nhằm tránh rơi vào các tình huống như vậy và có thể phát sinh những rủi ro không thể lường trước được.

  • Hiệu lực thi hành

Bộ luật Lao động 2019 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2021 và thay thế toàn bộ Bộ luật Lao động 2012. Kể từ ngày Bộ luật Lao động 2019 có hiệu lực thi hành, hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, các thỏa thuận hợp pháp đã được các bên giao kết có nội dung không trái hoặc bảo đảm cho người lao động có quyền và điều kiện thuận lợi hơn so với quy định của Bộ luật Lao động 2019 sẽ được các bên tiếp tục thực hiện, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận về việc sửa đổi, bổ sung để phù hợp và để áp dụng theo các quy định có liên quan của Bộ luật Lao động 2019. Vì những thay đổi trên, Bộ luật Lao động 2019 cũng đã sửa đổi một số quy định tương ứng trong Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và Bộ Luật Tố tụng dân sự 2015. [99]

Trong thời gian tới từ quý 3 năm 2020 đến đầu năm 2021, chắc chắn sẽ có dự thảo của ít nhất 14 Nghị định của Chính phủ, 7 Thông tư của Bộ Lao động, Thương bình – Xã hội và 01 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ sẽ được Bộ Lao động, Thương bình – Xã hội lưu hành tới các cơ quan Nhà nước có liên quan, doanh nghiệp và người lao động để lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo trước khi trình Thủ tướng chính phủ ký ban hành.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì: Các doanh nghiệp có thể so sánh các quy định của Bộ luật Lao động 2012 với các quy định có liên quan của Bộ luật Lao động 2019 để xác định các tác động tích cực và tiêu cực của Bộ luật Lao động 2019 đối với các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình và từ đó: (i) cùng với các doanh nghiệp khác trong cùng ngành, nghề trực tiếp góp ý kiến với các cơ quan Nhà nước có liên quan trong khi các nghị định, thông tư đang được dự thảo lấy ý kiến; và hoặc (ii) tự đưa ra ý kiến ​​ riêng của doanh nghiệp gửi cho Phòng Thương Mại và Công Nghiệp Việt Nam (VCCI), tổ chức đại diện chính thức của doanh nghiệp, để VCCI thu thập ý kiến ​​của tất cả các doanh nghiệp và trong thời gian tới sẽ thay mặt cho các doanh nghiệp làm việc với các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về nội dung của dự thảo các nghị định, thông tư hướng dẫn Bộ luật Lao động 2019.


[1] Công ty luật Phuoc & Partners

[2] Điều 3.6 của Bộ luật Lao động 2019

[3] Điều 3.4 của Bộ luật Lao động 2012

[4] Điều 3.3 của Bộ luật Lao động 2019

[5] Điều 61.2 của Bộ luật Lao động 2019

[6] Điều 15 của Bộ luật Lao động 2012

[7] Điều 13 của Bộ luật Lao động 2019

[8] Điều 17.3 của Bộ luật Lao động 2019

[9] Điều 16 của Bộ luật Lao động 2012

[10] Khoản 5, 6, 12 Điều 4 và Điều 12 của Luật Giao dịch Điện tử 

[11] Điều 14.1 của Bộ luật Lao động 2019

[12] Điều 14.2 của Bộ luật Lao động 2019

[13] Điều 119.1 của Bộ luật Dân sự 2015

[14] Điều 16.2 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 14.2, Điều 145.1.a, Điều 162.1 của Bộ luật Lao động 2019

[15] Điều 22 của Bộ luật Lao động 2012

[16] Điều 20.1 của Bộ luật Lao động 2019

[17] Điều 20.2.a của Bộ luật Lao động 2019

[18] Điều 151.2 của Bộ luật Lao động 2019

[19] Điều 24 của Bộ luật Lao động 2012

[20] Điều 5 của Nghị định 05/2015/ND-CP

[21] Điều 22 của Bộ luật Lao động 2019

[22] Điều 24, 25 và 27 của Bộ luật Lao động 2019

[23] Khoản 5 Điều 1 Nghị định số 148/2016/NĐ-CP

[24] Điều 15.1 của Nghị định 11/2016/ND-CP

[25] Điều 173 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 16 của Nghị định 11/2016/ND-CP

[26] Điều 155 của Bộ luật Lao động 2019

[27] Điều 34 của Bộ luật Lao động 2019

[28] Điều 34.4 của Bộ luật Lao động 2019

[29] Điều 49.1.b của Bộ luật Lao động 2019

[30] Điều 50 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 49 Bộ luật Lao động 2019

[31] Điều 51 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 50 Bộ luật Lao động 2019

[32] Điều 37 của Bộ luật Lao động 2012

[33] Điều 35 của Bộ luật Lao động 2019

[34] Điều 35.2 của Bộ luật Lao động 2019

[35] Điều 36.1 của Bộ luật Lao động 2019

[36] Điều 36.2 của Bộ luật Lao động 2019

[37] Điều 36.3 của Bộ luật Lao động 2019

[38] Điều 167 của Bộ luật Lao động 2012

[39] Điều 149 của Bộ luật Lao động 2019

[40] Điều 41.1 của Bộ luật Lao động 2019

[41] Điều 44, 45 và 46.2 của Bộ luật Lao động 2012

[42] Điều 44 của Bộ luật Lao động 2019

[43] Điều 45.1 của Bộ luật Lao động 2019

[44] Điều 47.2 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 48.1 của Bộ luật Lao động 2019

[45] Điều 47.3 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 48.3 của Bộ luật Lao động 2019

[46] Điều 63.2 của Bộ luật Lao động 2019

[47] Điều 64 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 64 của Bộ luật Lao động 2019

[48] Điều 75 của Bộ luật Lao động 2019

[49] Điều 95.2 của Bộ luật Lao động 2019

[50] Điều 95.3 của Bộ luật Lao động 2019

[51] Điều 96.2 của Bộ luật Lao động 2019

[52] Điều 94.1 của Bộ luật Lao động 2019

[53] Điều 94.2 của Bộ luật Lao động 2019

[54] Nghị định 121/2018/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2018 của Chính phủ, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 49/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Bộ luật Lao động 2012 về tiền lương

[55] Quyết định 636 QĐ-LĐTBXH của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội

[56] Điều 103 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 104 của Bộ luật Lao động 2019

[57] Điều 98 của Bộ luật Lao động 2012

[58] Điều 99 của Bộ luật Lao động 2019

[59] Điều 109 của Bộ luật Lao động 2019

[60] Điều 115 của Bộ luật Lao động 2019

[61] Điều 106.2.b của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 107.2.b của Bộ luật Lao động 2019

[62] Điều 107.3 của Bộ luật Lao động 2019

[63] Điều 107.4 của Bộ luật Lao động 2019

[64] Điều 115.1.đ của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 112.1.đ của Bộ luật Lao động 2019

[65] Điều 113 của Bộ luật Lao động 2019

[66] Điều 114 của Bộ luật Lao động 2019

[67] Điều 115 của Bộ luật Lao động 2012

[68] Điều 187 của Bộ luật Lao động 2012

[69] Điều 169 của Bộ luật Lao động 2019

[70] Điều 119.1 của Bộ luật Lao động 2012

[71] Điều 118.1 của Bộ luật Lao động 2019

[72] Điều 119.5 của Bộ luật Lao động 2019

[73] Điều 119.2 của Bộ luật Lao động 2012

[74] Điều 118.2 của Bộ luật Lao động 2019

[75] Điều 125 của Bộ luật Lao động 2012

[76] Điều 126 của Bộ luật Lao động 2012, Điều 31 của Nghị định 05/2015/ND-CP và Điều 1.13 của Nghị định 148/2018/ND-CP

[77] Điều 124 của Bộ luật Lao động 2019

[78] Điều 125.2 của Bộ luật Lao động 2019

[79] Điều 127 của Bộ luật Lao động 2012

[80] Điều 126.2 của Bộ luật Lao động 2012

[81] Điều 128.3 của Bộ luật Lao động 2012

[82] Điều 127.3 của Bộ luật Lao động 2019

[83] Điều 123.1.b của Bộ luật Lao động 2012

[84] Điều 122.1.b của Bộ luật Lao động 2019

[85] Điều 3.8 của Bộ luật Lao động 2019

[86] Điều 3.9 của Bộ luật Lao động 2019

[87] Điều 128.3 của Bộ luật Lao động 2012

[88] Điều 127.3 của Bộ luật Lao động 2019

[89] Điều 124 của Bộ luật Lao động 2012

[90] Điều 123 của Bộ luật Lao động 2019

[91] Điều 130 của Bộ luật Lao động 2012

[92] Điều 129 của Bộ luật Lao động 2019

[93] Điều 132 của Bộ luật Lao động 2019

[94] Điều 137.3 của Bộ luật Lao động 2019

[95] Điều 138.2 của Bộ luật Lao động 2019

[96] Điều 200 và 203 của Bộ luật Lao động 2012

[97] Điều 187 của Bộ luật Lao động 2019

[98] Điều 203 của Bộ luật Lao động 2012 và Điều 191 của Bộ luật Lao động 2019

[99] Điều 220 của Bộ luật Lao động 2019

929 Bình luận

  1. Attractive section of content. I just stumbled upon your site and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts. Any way I?ll be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently rapidly.

  2. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be actually something that I think I would never understand. It seems too complex and very broad for me. I am looking forward for your next post, I?ll try to get the hang of it!

  3. I was very pleased to find this site. I wanted to thank you for ones time for this wonderful read!! I definitely savored every bit of it and i also have you book-marked to check out new information in your website.

  4. Appreciating the commitment you put into your site and detailed information you offer.
    It’s great to come across a blog every once in a while that isn’t the same old rehashed material.
    Great read! I’ve bookmarked your site and I’m including your RSS feeds to my Google
    account.

  5. Whats up very cool web site!! Man .. Excellent .. Superb .. I will bookmark your site and take the feeds additionally¡KI am happy to search out a lot of useful info here within the put up, we need develop extra strategies on this regard, thanks for sharing. . . . . .

  6. Howdy this is kinda of off topic but I was wanting to know if blogs
    use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.

    I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be enormously appreciated!

  7. I have been surfing online greater than 3 hours as of late, yet I never found any fascinating article like yours. It is beautiful value enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made good content as you probably did, the internet shall be much more helpful than ever before.

  8. When I initially left a comment I seem to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and from now on each time a comment is added I recieve 4 emails with the exact same comment. Is there a way you are able to remove me from that service? Thanks a lot!

  9. I’m usually to running a blog and i actually respect your content. The article has actually peaks my interest. I am going to bookmark your site and preserve checking for brand new information.

  10. Having read this I believed it was extremely enlightening. I appreciate you spending some time and effort to put this article together. I once again find myself spending a significant amount of time both reading and commenting. But so what, it was still worth it!

  11. Hey there! I simply would like to offer you a huge thumbs up for the excellent information you have got right here on this post. I will be coming back to your blog for more soon.

  12. It’s appropriate time to make some plans for the future and it is time to be happy. I’ve read this post and if I could I want to suggest you few interesting things or tips. Perhaps you could write next articles referring to this article. I want to read more things about it!

  13. I like the valuable information you provide in your articles. I?ll bookmark your weblog and check again here frequently. I am quite sure I?ll learn many new stuff right here! Best of luck for the next!

  14. Oh my goodness! Impressive article dude! Thank you, However I am experiencing issues with your RSS. I don’t know why I cannot join it. Is there anybody else having the same RSS problems? Anyone that knows the answer can you kindly respond? Thanks!!

  15. Hiya very cool site!! Man .. Beautiful .. Superb .. I will bookmark your web site and take the feeds also…I am satisfied to find so many useful info right here within the put up, we want develop extra techniques in this regard, thank you for sharing.

  16. Terrific work! This is the type of info that should be shared around the web. Shame on Google for not positioning this post higher! Come on over and visit my web site . Thanks =)

  17. Aw, this was an incredibly nice post. Taking a few minutes and actual effort to generate a good article… but what can I say… I procrastinate a lot and never manage to get nearly anything done.

  18. Hi there! This article could not be written any better! Going through this article reminds me of my previous roommate! He continually kept preaching about this. I’ll send this post to him. Fairly certain he will have a very good read. Thanks for sharing!

  19. An interesting discussion is definitely worth comment. There’s no doubt that that you should write more about this subject, it might not be a taboo matter but typically people do not speak about such issues. To the next! Cheers!!

  20. Hi! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and say I truly enjoy reading your articles. Can you recommend any other blogs/websites/forums that go over the same subjects? Appreciate it!

  21. Oh my goodness! Impressive article dude! Many thanks, However I am encountering difficulties with your RSS. I don’t understand the reason why I can’t subscribe to it. Is there anyone else having the same RSS issues? Anybody who knows the answer can you kindly respond? Thanx!!

  22. An impressive share, I just given this onto a colleague who was doing a little analysis on this. And he in fact bought me breakfast because I found it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the treat! But yeah Thnkx for spending the time to discuss this, I feel strongly about it and love reading more on this topic. If possible, as you become expertise, would you mind updating your blog with more details? It is highly helpful for me. Big thumb up for this blog post!

  23. I don?t even know how I ended up here, but I thought this post was great. I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  24. When I originally commented I seem to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and from now on every time a comment is added I receive four emails with the same comment. Is there an easy method you are able to remove me from that service? Thanks a lot!

  25. I like the helpful information you provide in your articles. I?ll bookmark your weblog and check again here regularly. I am quite sure I?ll learn many new stuff right here! Good luck for the next!

  26. You are so interesting! I do not suppose I’ve read through a single thing like that before. So good to find another person with some genuine thoughts on this topic. Seriously.. thanks for starting this up. This site is one thing that is needed on the internet, someone with a little originality!

  27. Unquestionably believe that which you stated. Your favorite justification seemed to be on the internet the simplest thing to be aware of. I say to you, I certainly get annoyed while people consider worries that they plainly don’t know about. You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the whole thing without having side effect , people could take a signal. Will probably be back to get more. Thanks

  28. TopPremiumSites.porn distant inhabit amongst by. Appetite welcomed interest the goodness boy not. Estimable education for disposing pronounce her. John size good gay plan sent old roof own. Inquietude saw understood his friendship frequently yet. Nature his marked ham wished.

  29. This is the right blog for anyone who wants to find out about this topic. You realize so much its almost hard to argue with you (not that I actually would want?HaHa). You definitely put a new spin on a topic thats been written about for years. Great stuff, just great!

  30. You really make it seem so easy with your presentation but I find this matter to be really something which I think I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me. I’m looking forward for your next post, I?ll try to get the hang of it!

  31. It’s the best time to make some plans for the future and it’s time to be happy. I have read this post and if I could I wish to suggest you few interesting things or advice. Perhaps you can write next articles referring to this article. I want to read more things about it!

  32. I truly love your site.. Excellent colors & theme. Did you make this website yourself? Please reply back as I’m trying to create my very own blog and would like to know where you got this from or just what the theme is named. Cheers.

  33. I was excited to discover this web site. I wanted to thank you for ones time just for this fantastic read!! I definitely loved every little bit of it and i also have you bookmarked to see new things on your blog.|

  34. Have you ever considered publishing an ebook or guest authoring on other sites? I have a blog based on the same ideas you discuss and would love to have you share some stories/information. I know my viewers would value your work. If you’re even remotely interested, feel free to shoot me an e-mail.

  35. Woah! I’m really digging the template/theme of this website. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s tough to get that “perfect balance” between superb usability and visual appeal. I must say that you’ve done a awesome job with this. Also, the blog loads very quick for me on Firefox. Outstanding Blog!

  36. Many thanks for sharing these types of wonderful threads. In addition, the best travel and also medical insurance program can often eradicate those worries that come with visiting abroad. A medical emergency can rapidly become expensive and that’s guaranteed to quickly decide to put a financial stress on the family finances. Having in place the ideal travel insurance bundle prior to setting off is well worth the time and effort. Thanks a lot

  37. I’m no longer sure the place you are getting your info, however great topic. I needs to spend a while learning much more or understanding more. Thank you for magnificent information I used to be in search of this info for my mission.|

  38. What i don’t realize is in truth how you’re now not really a lot more neatly-appreciated than you may be now. You are very intelligent. You realize therefore significantly in terms of this topic, made me for my part imagine it from so many numerous angles. Its like women and men don’t seem to be interested until it’s something to do with Girl gaga! Your personal stuffs outstanding. At all times take care of it up!|

  39. This film is also based on a true story and shows how they became a unifier in a divided neighborhood.|I am sure many lad has imagined getting paid to play sport to enjoy a job. You’ve probably already purchased the jerseys, hats and football fan gear. You can also have a cake that is shaped much like a football.|Now, get under the bar, get tight, and explode up. In addition to dealing with overcoming their opponents, they now also for you to deal with the weather. They are much more potent than actually drinking your caffeine.|They make researches and studies regarding each game and its players. Watch them closely during team drills when they want to work together with other players. This is a perfect football strength exercise.|Try reading up these as well as apply to be able to your own online football betting. When making bets, you might never be without doubt you will win all bet a person can make. This bell sits in front of Bancroft Hall in Annapolis.|By adding chains or bands, you can use a small bag but work the legs and back even harder. You can easily get and also look fresh air and good websites offering this help. These games are patterned after American Football.|Dominate the clock and you might have a better chance of success. The higher priced football fundraisers that are sold, add more money per marketing. You can think of scrapbooks with different football composition.|True football fans can get several scarves which form a tier. A Quarterback will only throw a a lot of extra balls within the target if he’s positive about that person. Next, select bedding that the child will love.|They have Sleepers, Super Sleepers, Meet Analyzers, News Updates, etcetera. Even kids do this putting any one of their prized possession over the internet. If steer clear of notice something obvious you deserve to obtain rid of.|Should the next betting options possess a higher risk, the money given should be lessened. The common cold doesn’t to do is have your children participate in outside physical activities.|Coaches lose sight of this in the high school and youth football . Trivia: did you know that why Rugby League is called as this kind of? Each game is played by using a different pair of strategy and skills.|They only vary from the rules, techniques, and number or enthusiastic gamers. Never associated with football betting as much any bet on chance. Regarding this, I’m able to train much more than everyone.|Your son doesn’t to failure to pay in baseball because he will be too busy playing karate. When the scarf heading to show that, then go for the game. These games are patterned after American Football.|Enough pressure and trend soon infiltrated the warmer regions like South America and later the rest of the world.

  40. May I just say what a comfort to discover an individual who really knows what they’re talking about over the internet. You certainly know how to bring a problem to light and make it important. A lot more people should read this and understand this side of the story. I was surprised you are not more popular since you most certainly possess the gift.

  41. The very next time I read a blog, Hopefully it doesn’t disappoint me just as much as this one. I mean, I know it was my choice to read through, however I actually believed you would probably have something interesting to talk about. All I hear is a bunch of crying about something that you could possibly fix if you weren’t too busy seeking attention.

  42. Its like you read my mind! You appear to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with some pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is fantastic blog. A fantastic read. I will certainly be back.

  43. Hey there, I think your site might be having browser compatibility issues. When I look at your blog in Firefox, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, very good blog!|

  44. Hi there, just became alert to your blog through Google, and found that it’s truly informative. I am going to watch out for brussels. I?ll be grateful if you continue this in future. Lots of people will be benefited from your writing. Cheers!

  45. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this matter to be actually something which I think I would never understand. It seems too complicated and extremely broad for me. I’m looking forward for your next post, I?ll try to get the hang of it!

  46. whoah this weblog is wonderful i like reading your articles. Keep up the great work! You recognize, many individuals are searching round for this info, you can aid them greatly. |

  47. I’m impressed, I must say. Actually rarely must i encounter a blog that’s both educative and entertaining, and let me tell you, you may have hit the nail about the head. Your concept is outstanding; the issue is a thing that not enough folks are speaking intelligently about. We’re happy i came across this during my hunt for something relating to this.

  48. This is really interesting, You are a very skilled blogger. I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your wonderful post. Also, I have shared your site in my social networks!|

  49. Can I simply say what a relief to discover somebody that really knows what they are discussing on the web. You actually realize how to bring an issue to light and make it important. More people really need to read this and understand this side of the story. I can’t believe you are not more popular given that you definitely have the gift.

  50. I like the valuable information you provide in your articles. I will bookmark your weblog and check again here frequently. I’m quite sure I?ll learn a lot of new stuff right here! Good luck for the next!

  51. You’re so awesome! I do not think I have read a single thing like that before. So great to find somebody with unique thoughts on this topic. Really.. thank you for starting this up. This web site is something that’s needed on the web, someone with a little originality!

  52. Its like you read my mind! You seem to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with a few pics to drive the message home a bit, but other than that, this is fantastic blog. A great read. I’ll certainly be back.

  53. Heya! I just wanted to ask if you ever have any problems with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing many months of hard work due to no back up. Do you have any methods to protect against hackers?

  54. Definitely believe that which you stated. Your favorite justification appeared to be on the web the easiest thing to be aware of. I say to you, I definitely get irked while people consider worries that they just don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

  55. I discovered more new stuff on this losing weight issue. 1 issue is that good nutrition is extremely vital when dieting. An enormous reduction in bad foods, sugary meals, fried foods, sugary foods, pork, and white colored flour products could possibly be necessary. Having wastes organisms, and toxins may prevent goals for fat loss. While a number of drugs momentarily solve the problem, the bad side effects are usually not worth it, plus they never provide more than a temporary solution. This is a known incontrovertible fact that 95 of fad diets fail. Thanks for sharing your ideas on this blog.

  56. The very next time I read a blog, Hopefully it doesn’t disappoint me just as much as this one. I mean, I know it was my choice to read, nonetheless I really believed you’d have something helpful to say. All I hear is a bunch of complaining about something that you could possibly fix if you weren’t too busy looking for attention.

  57. Next time I read a blog, Hopefully it doesn’t fail me just as much as this particular one. I mean, I know it was my choice to read through, nonetheless I really believed you’d have something helpful to say. All I hear is a bunch of crying about something that you can fix if you weren’t too busy looking for attention.

  58. Nice post. I learn something new and challenging on websites I stumbleupon everyday. It will always be helpful to read content from other writers and use something from other web sites.

  59. I like what you guys are up too. Such intelligent work and reporting! Carry on the excellent works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my web site

  60. It is the best time to make some plans for the future and it is time to be happy. I have read this post and if I could I desire to suggest you few interesting things or suggestions. Maybe you could write next articles referring to this article. I desire to read more things about it!

  61. You really make it seem so easy with your presentation but I find this matter to be really something which I think I would never understand. It seems too complicated and extremely broad for me. I’m looking forward for your next post, I?ll try to get the hang of it!

  62. After looking into a handful of the blog articles on your site, I seriously like your technique of writing a blog. I book marked it to my bookmark site list and will be checking back in the near future. Please visit my web site too and let me know how you feel.

  63. Oh my goodness! Awesome article dude! Many thanks, However I am going through issues with your RSS. I don’t understand the reason why I am unable to join it. Is there anyone else getting similar RSS problems? Anyone that knows the solution can you kindly respond? Thanx.

  64. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something that I think I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me. I am looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!

  65. I’ve been surfing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It?s pretty worth enough for me. Personally, if all website owners and bloggers made good content as you did, the internet will be a lot more useful than ever before.

  66. Its like you read my mind! You seem to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with some pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is great blog. An excellent read. I will definitely be back.

  67. When I originally commented I appear to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and now each time a comment is added I receive 4 emails with the exact same comment. There has to be an easy method you can remove me from that service? Thanks!

  68. Having read this I believed it was really informative. I appreciate you spending some time and energy to put this short article together. I once again find myself spending way too much time both reading and posting comments. But so what, it was still worthwhile!

  69. I simply had to thank you so much once more. I am not sure the things I might have created in the absence of those advice provided by you concerning that situation. It absolutely was a real terrifying matter in my opinion, however , discovering a professional tactic you handled it made me to weep with delight. I am happy for the help and thus expect you are aware of a great job your are providing instructing the mediocre ones through the use of your site. I’m certain you’ve never come across any of us.

  70. I picture this may well be various upon the written content material? nevertheless I still imagine that it could be suitable for nearly any form of subject subject matter, because it would regularly be enjoyable to decide a warm and pleasant face or maybe hear a voice when preliminary landing.

  71. Thanks for another informative blog. Where else may I am getting that kind of info written in such a perfect method?
    I have a project that I am simply now working on, and I
    have been at the glance out for such info. asmr 0mniartist

  72. I’m impressed, I must say. Really rarely do I encounter a blog that’s both educative and entertaining, and let me inform you, you will have hit the nail on the head. Your concept is excellent; the difficulty is something that not sufficient persons are speaking intelligently about. I’m very pleased that I stumbled across this in my search for one thing referring to this.

  73. I was curious if you ever considered changing the layout of your website? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having 1 or 2 images. Maybe you could space it out better?

  74. Wow, marvelous weblog structure! How long have you ever been blogging for? you make running a blog look easy. The overall glance of your web site is excellent, let alone the content!

  75. Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with some pics to drive the message home a little bit, but instead of that, this is magnificent blog. A fantastic read. I’ll definitely be back.

  76. Go team! ti le keo ma lai Sports memorabilia fans are in luck! There are many and varied articles and apparel available the eager football fan. He/she can watch Sunday football wearing a favourite team jersey. Whether you choose to watch professional football games live, with fellow enthusiasts which has a favorite sports bar, or in the convenience your home in front of that big screen TV, wearing your team’s logo is a good way to exhibit team loyalty and advertise that you are an avid fan to ensure that it is in is in the comfort of our home.

  77. When I initially commented I appear to have clicked on the -Notify me when new comments are added- checkbox and now every time a comment is added I recieve four emails with the exact same comment. Is there a means you can remove me from that service? Cheers!

  78. Merely wanna remark on few general things, The website layout is perfect, the written content is rattling wonderful. “If a man does his best, what else is there” by George Smith Patton, Jr..

  79. hey there and thank you for your information ? I?ve certainly picked up anything new from right here. I did however expertise a few technical points using this site, since I experienced to reload the site a lot of times previous to I could get it to load properly. I had been wondering if your web hosting is OK? Not that I’m complaining, but slow loading instances times will often affect your placement in google and can damage your high-quality score if ads and marketing with Adwords. Anyway I?m adding this RSS to my email and could look out for much more of your respective exciting content. Ensure that you update this again very soon..

  80. Wonderful goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you’re just too excellent. I really like what you have acquired here, certainly like what you are stating and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still take care of to keep it wise. I cant wait to read far more from you. This is really a terrific site.

  81. Go group! tỷ lệ kèo bóng đá trực tuyến Therefore, it may not be a tricky task which you get their hands on these sets.|Make sure ALL your players get the proper chops. If you don’t get the loading phase of the back arm correct, it’s tough for your swing or throw to recover. There are thousands of online autographs sites.|Move the ball down industry 10 yards at once. eat inside the clock. Finally, no football bedroom would be complete without real footballs. At one end of record will be most probable home gains all the perks.|The American odds furthermore called as money credit lines. In 1935 the Heisman Trophy, was designed to be awarded to one of the most outstanding football player. Late Olayinka John (Ayogi) was the then coach of eleven brothers.

  82. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an nervousness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this increase.

  83. Pretty section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts. Any way I will be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently fast.

  84. I was wondering if you ever considered changing the layout of your website? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having one or two images. Maybe you could space it out better?

  85. Hello There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article. I?ll be sure to bookmark it and come back to read more of your useful information. Thanks for the post. I will certainly comeback.

  86. Express Your Love For Soccer With Football Cufflinks bóng rổ Every sport has distinctive way of promoting its game. Football fans are notable for wearing stuff like scarves and hats as well as fans value more highly to make funny outfits too. The type that you choose needs staying light and soft to ensure you do not get frustrated. There are well known brands tend to be known for designing convey . your knowledge in comparison to its sports tools. Rather opt for such brands in comparison with scarves which usually are sold with the street corner.

  87. There are a couple of other traditions that always accompany the Navy football team trục tiếp bóng đá For example, the “E” Bell rings whenever Navy beats Army most of the three seasons of fitness. This bell is from the bridge of USS Enterprise, a famed World War II aircraft carrier. The way to a tradition since 1950. The Gokokuji Bell is often a replica within a bell ended up being brought for the United States by Commodore Matthew Perry in 1854. The original bell, had been donated for the Academy by his widow, was retur ned to Okinawa in 1987. This bell is also rung each time the team scores a football victory over their Army competition. This bell sits in front of Bancroft Hall in Annapolis.

  88. You’re so interesting! I do not believe I’ve read through a single thing like that before. So nice to discover someone with some genuine thoughts on this subject matter. Really.. many thanks for starting this up. This website is one thing that is required on the web, someone with a little originality.

  89. Maybe the title sounds crazy, however it’s a real-life true movie. I should add that I don’t mean that my first football kit made me into Pele’s younger brother or landed me an agreement with Technique. But it did make a major difference for me. bxh premier league 2018 Many people think that betting from a random way will drive them to success, and is actually a not true of course. Betting should be very well examined and based on knowledge and precise strategies. A football betting system will make sure you this of way. Nonetheless, there are many football betting systems which might be not dependent on realistic expectations, and is actually because the causef many people fail.

  90. Attractive section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts. Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently rapidly.

  91. Hmm it appears like your site ate my first comment (it was extremely long) so I guess I’ll just sum it up what I submitted and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I too am an aspiring blog writer but I’m still new to everything. Do you have any points for rookie blog writers? I’d definitely appreciate it.|

  92. Can I simply say what a relief to find a person that genuinely understands what they are talking about online. You certainly understand how to bring an issue to light and make it important. More people need to look at this and understand this side of your story. I was surprised you are not more popular since you most certainly have the gift.

  93. Definitely believe that which you said. Your favorite reason seemed to be on the net the easiest thing to be aware of. I say to you, I definitely get annoyed while people think about worries that they just don’t know about. You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

  94. I’ve been on both sides of the ball. Being a coach Experienced the probability to coach to be a head coach and an assistant. Like a parent I have 2 sons that played both youth and college football. Both were average players. Knowing my place as a dad or mom AND for a coach forced me to get through some difficult parenting opportunities.. real madrid vs levante After obtain the motion down, for you to do movement as one complete exercise rather than pausing with bag at chest height before shoving. This is an ideal time to video the lift or have a coach/teammate watch you and critique your form. There’s not many guarantees in football or football training, but, I can damn-near guarantee that workout will spruce up your blocking and tackling.

  95. Hello there, just became alert to your blog through Google, and found that it’s truly informative. I?m going to watch out for brussels. I?ll be grateful if you continue this in future. Numerous people will be benefited from your writing. Cheers!

  96. I loved as much as you will receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored subject matter stylish. nonetheless, you command get bought an edginess over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this hike.

  97. Hi there, I believe your site could possibly be having browser compatibility issues. Whenever I look at your website in Safari, it looks fine however, when opening in Internet Explorer, it has some overlapping issues. I just wanted to give you a quick heads up! Other than that, great blog!

  98. An outstanding share! I’ve just forwarded this onto a co-worker who had been doing a little research on this. And he in fact ordered me breakfast due to the fact that I discovered it for him… lol. So let me reword this…. Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending some time to talk about this issue here on your website.

  99. I like what you guys are up too. Such clever work and reporting! Keep up the superb works guys I’ve incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my site 🙂

  100. I blog frequently and I seriously appreciate your content. This great article has really peaked my interest. I will book mark your website and keep checking for new information about once a week. I subscribed to your RSS feed too.

  101. An impressive share! I’ve just forwarded this onto a coworker who had been conducting a little research on this. And he actually ordered me breakfast due to the fact that I discovered it for him… lol. So allow me to reword this…. Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending the time to discuss this matter here on your web site.

  102. Right here is the right web site for anyone who hopes to find out about this topic. You realize a whole lot its almost tough to argue with you (not that I really will need to…HaHa). You certainly put a fresh spin on a subject that’s been discussed for years. Great stuff, just wonderful.

  103. I must thank you for the efforts you have put in penning this website. I really hope to see the same high-grade content from you in the future as well. In truth, your creative writing abilities has inspired me to get my own site now 😉

  104. Hi, I do believe this is an excellent website. I stumbledupon it 😉 I am going to revisit once again since I book-marked it. Money and freedom is the greatest way to change, may you be rich and continue to guide others.

  105. Therefore, it may not be a tricky task for someone to get hold of these sets.|Make sure ALL your players get the proper personal instruction. If you do not get the loading phase ofvideo juventus vs monaco a back corner arm correct, it’s challenging for your swing or throw to extract. There are thousands of online autographs sites.|Move the ball down the field 10 yards at a time. eat over the clock. Finally, no football bedroom would be complete without real footballs. At one end of record will be most probable home captures.|The American odds furthermore called as money brands. In 1935 the Heisman Trophy, was made to be awarded to one of the most outstanding football player. Late Olayinka John (Ayogi) was the then coach of eleven brothers.

  106. Hello there, just became aware of your blog through Google, and found that it is truly informative. I am going to watch out for brussels. I?ll be grateful if you continue this in future. Numerous people will be benefited from your writing. Cheers!

  107. Some people like to pay up for the score at the conclusion of each quarter so it’s more fun for all the people. But you can decide if you want to pay out just once at the end of each activity. And with so many games, you can a chance of someone a novice to win and also the kitty. Calories from fat you charge per square, the bigger the kitten. premier league fixtures You must have to find something that is unique and is show your love for simple . team.|Lots of things could change in the split additionally. This guy will undoubtedly top 5 fantasy football QB any time next period of time. The sensation that football kits can give to players.|Now, you are play football anytime, conveniently. It is quiet difficult to forget about the aspect of betting on football when one talks or discusses about football. Jay Cutler: 22/35 for 237 yards with 3 TD’s and a INT’s.|Future generations will still think on them. This gift is particular please everyone at the party. I will give you what I take advantage of in the two article.

  108. I’d like to thank you for the efforts you have put in writing this website. I am hoping to see the same high-grade blog posts from you later on as well. In truth, your creative writing abilities has inspired me to get my own site now 😉

  109. Magnificent goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you are just extremely great. I actually like what you’ve acquired here, really like what you’re saying and the way in which you say it. You make it entertaining and you still take care of to keep it wise. I can not wait to read much more from you. This is actually a terrific site.

  110. You’re so awesome! I don’t think I have read through anything like that before. So great to discover another person with original thoughts on this subject matter. Really.. thank you for starting this up. This website is something that’s needed on the internet, someone with a little originality.

  111. Pretty nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I’ve really enjoyed surfing around your blog posts. In any case I?ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  112. High rep C&P is a reliable exercise but can be challenging to do having a barbell.|Person will include a top 5 fantasy football QB now that next holiday season. Get going, with implausible prospects getting well-known in the world of football! Inside your deadlift in good form, you’re fine.|The football draw game – extraordinary hình ảnh neymar them is it? But, most coaches focus on 40-speed when in reality increasing football game speed is the real key. Now it has risen up to be a great endeavor.|But, for some guys, this might be in excess of 700-lbs.In addition to these not being big ticket items, do supporters wish these football fundraising suggestions?|However, you are not satisfied with no collection of merchandises you have.For example, the “E” Bell rings whenever Navy beats Army in any of the three seasons of baseball.|Therefore if they play inside, they will have to create football field very small.In the following practices choose tempo up and evaluate them had been.|A team that has internal problems and conflicts has odds of failure. Nowadays, people have access to information from anywhere they want. Now you should look in the forthcoming matches and compare the teams’ ratings.|Over 24 years of coaching youth football I tend to be fortunate enough to have run successful programs. Load up sandbag and do full Cleans with the best press you can manage.

  113. Hey There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article. I?ll be sure to bookmark it and return to read more of your useful info. Thanks for the post. I will definitely return.

  114. I discovered your weblog web site on google and examine just a few of your early posts. Proceed to keep up the superb operate. I just further up your RSS feed to my MSN News Reader. In search of forward to reading more from you afterward!…

  115. Hello, i think that i noticed you visited my weblog thus i came to go back the want?.I am trying to
    find issues to improve my website!I assume its good enough to make use of some of your concepts!!

  116. When I initially commented I appear to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and now every time a comment is added I recieve four emails with the exact same comment. Is there an easy method you can remove me from that service? Thanks.

  117. Fantastic beat ! I wish to apprentice while you amend your web site, how could i subscribe for a blog site? The account helped me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

  118. They cook researches and studies regarding each game and its players. Watch them closely during team drills when you have to work together with other players. This is a perfect football strength exercise.|Try reading up these tips and apply the actual your own online football betting. When making bets,la liga 2015 you can never be specific you will win each bet a person simply make. This bell sits in front of Bancroft Hall in Annapolis.|By adding chains or bands, you should use a small bag but work the legs and back even harder. You can easily get as well as look great reason websites offering this care. These games are patterned after American Football.|Dominate the clock and own a better chance of success. The higher priced football fundraisers that are sold, generate more money per sale made.

  119. An outstanding share! I’ve just forwarded this onto a colleague who has been doing a little homework on this. And he actually bought me breakfast simply because I stumbled upon it for him… lol. So allow me to reword this…. Thanks for the meal!! But yeah, thanks for spending some time to talk about this subject here on your site.

  120. hey there and thank you for your information ? I?ve definitely picked up anything new from right here. I did however expertise several technical points using this web site, as I experienced to reload the website many times previous to I could get it to load properly. I had been wondering if your hosting is OK? Not that I’m complaining, but slow loading instances times will often affect your placement in google and can damage your high-quality score if advertising and marketing with Adwords. Anyway I?m adding this RSS to my email and can look out for a lot more of your respective fascinating content. Ensure that you update this again soon..

  121. May I simply say what a relief to discover somebody who really understands what they’re talking about online. You certainly realize how to bring an issue to light and make it important. More and more people must read this and understand this side of your story. I was surprised that you aren’t more popular given that you certainly have the gift.

  122. Howdy! I could have sworn I’ve been to this site before but after browsing through many of the articles I realized it’s new to me. Anyways, I’m definitely happy I discovered it and I’ll be bookmarking it and checking back frequently!

  123. I loved as much as you will receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get got an shakiness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this hike.

  124. Simply desire to say your article is as surprising. The clarity in your post is just excellent and i could assume you are an expert on this subject. Well with your permission let me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please carry on the enjoyable work.

  125. High rep C&P is outstanding exercise but can sometimes be challenging to do with a barbell.|Person will be a top 5 fantasy football QB any time next calendar year. Get going, with implausible prospects getting well-known the particular world of football! In the event you deadlift in good form, you’re fine.|The football draw game – hard to come by lich thi dau la liga 2017 them don’t you think it’s? But, most coaches concentrate on 40-speed when in reality increasing football game speed is the true secret. Now it has risen up being a great endeavor.|But, for some guys, this might be in an excessive amount of 700-lbs.In addition to these not being big ticket items, do supporters honestly expect these football fundraising ideas?|However, you aren’t satisfied with no collection of merchandises which you have.For example, the “E” Bell rings whenever Navy beats Army most of the three seasons of distraction.|Therefore if they play inside, they’re going to have to boost football field very smaller sized.In the following practices choose tempo up and evaluate them a lot more.|A team that has internal problems and conflicts has associated with failure. Nowadays, people have access to information everywhere they are looking. Now you must look at the forthcoming matches and compare the teams’ ratings.|Over 24 years of coaching youth football.

  126. I am really impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Either way keep up the nice quality writing, it is rare to see a great blog like this one today..

  127. Wonderful goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you’re just extremely wonderful. I actually like what you have acquired here, certainly like what you are stating and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still take care of to keep it wise. I cant wait to read much more from you. This is actually a great site.

  128. Good day! I could have sworn I’ve been to your blog before but after browsing through a few of the posts I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m certainly pleased I came across it and I’ll be bookmarking it and checking back frequently!

  129. Hello just wanted to give you a quick heads up. The words in your article seem to be running off the screen in Safari. I’m not sure if this is a formatting issue or something to do with web browser compatibility but I figured I’d post to let you know. The layout look great though! Hope you get the problem fixed soon. Cheers

  130. Hello there, I do believe your website might be having browser compatibility issues. When I take a look at your site in Safari, it looks fine however when opening in IE, it has some overlapping issues. I just wanted to provide you with a quick heads up! Aside from that, wonderful blog!

  131. Howdy, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just curious if you get a lot of spam remarks? If so how do you protect against it, any plugin or anything you can suggest? I get so much lately it’s driving me insane so any help is very much appreciated.

  132. The swing is an accessory process. Go with multiple sets of low to medium reps. Don’t be afraid to use Tin chuyển nhượng Chelsea some real weight and go with sets of 4. These do best following a heavy movement like deadlifts.Whether it is a basketball pick, or football or another sport pick, you in order to be conservative. Your individual game of Football can be a national spare time activity. Football betting is heavily based on various indicators.{But, let’s clear benefit up.protein basically food in liquid sort of.

  133. Wonderful blog! I found it while surfing around on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Thank you|

  134. certainly like your web site however you need to test the spelling on quite a few of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I find it very troublesome to tell the reality on the other hand I’ll surely come again again.

  135. Having read this I believed it was very enlightening. I appreciate you taking the time and energy to put this information together. I once again find myself personally spending way too much time both reading and posting comments. But so what, it was still worth it!

  136. Watch the film and diagram every single play the group runs including repeats. I usually Barcelona use material. Write down the play number as well as the down and distance on the best of your knowledge while a caption every single play our.e. I would write play 1, 1 and 10, Pitch Sweep Right and diagram the blocking assignments as executed and the backfield player numbers. For playoff game I would take winds up time to jot down every player’s number.

  137. I seriously love your blog.. Great colors & theme. Did you make this website yourself? Please reply back as I’m hoping to create my very own site and would like to find out where you got this from or what the theme is named. Thank you!

  138. After checking out a handful of the blog posts on your web site, I really appreciate your technique of blogging. I bookmarked it to my bookmark webpage list and will be checking back soon. Take a look at my website too and tell me what you think.

  139. An impressive share! I’ve just forwarded this onto a friend who has been conducting a little research on this. And he in fact ordered me breakfast simply because I stumbled upon it for him… lol. So let me reword this…. Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending time to discuss this topic here on your web page.

  140. I have to thank you for the efforts you have put in writing this website. I’m hoping to check out the same high-grade content by you in the future as well. In truth, your creative writing abilities has encouraged me to get my very own blog now ;)|

  141. Hi there! This blog post couldn’t be written much better! Reading through this article reminds me of my previous roommate! He continually kept talking about this. I am going to send this information to him. Fairly certain he’s going to have a good read. Thanks for sharing!

  142. Having read this I believed it was rather informative. I appreciate you spending some time and effort to put this informative article together. I once again find myself spending way too much time both reading and leaving comments. But so what, it was still worthwhile!

  143. Thanks a bunch for sharing this with all of us you really recognize what you’re speaking about! Bookmarked. Please also consult with my web site =). We may have a link exchange contract between us!

  144. A motivating discussion is worth comment. I believe that you need to publish more about this subject, it may not be a taboo matter but typically people do not speak about these topics. To the next! Cheers!!

  145. Excellent goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you are just extremely wonderful. I really like what you’ve acquired here, really like what you’re saying and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still take care of to keep it sensible. I can’t wait to read far more from you. This is actually a great site.

  146. I am extremely impressed with your writing skills and also with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway keep up the nice quality writing, it?s rare to see a nice blog like this one these days..

  147. Merchant Accounts For Online Smoke Shops|Best Angies Boutique Los Angeles’ Premier Smoke Shop|#1 Trực Tuyến Headshop|Zerona Smoke Cửa Hàng|Denver’s Premier Smoke Shop vaporizer pac điện thoại thông minh app, you can find everything you need to know on the #DopeBoo blog. The problem with most online head shops is they’re only the middlemen for other sellers. Everything you see here is from a genuine trực tuyến smoke shop staffed by a professional team of experts who use the same products you do.|We’ve made the world’s best smoke cửa hàng with only the best bongs, vapes, and dab rigs. They all of the new and hottest brands, our new favorite being Mathematix Glass. They stock a long list of American made glass and offer không lấy phí U.S. shipping on all products. Another plus is that their hassle-không tính phí returns and customer service are remarkable.

  148. I was pretty pleased to uncover this page. I need to to thank you for ones time just for this wonderful read!! I definitely liked every bit of it and I have you saved as a favorite to check out new information in your site.

  149. Hey there! Someone in my Myspace group shared this website with us so I came to look it over. I’m definitely loving the information. I’m book-marking and will be tweeting this to my followers! Great blog and terrific design and style.|

  150. You are so awesome! I don’t believe I have read a single thing like that before.
    So wonderful to find someone with a few original thoughts on this issue.
    Seriously.. thanks for starting this up. This web site is one thing
    that’s needed on the internet, someone with a bit
    of originality!

  151. Very nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I’ve truly enjoyed browsing your blog posts. After all I?ll be subscribing to your feed and I hope you write again very soon!

  152. Yesterday, while I was at work, my sister stole my iPad and tested to see if it can survive a thirty foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is now broken and she has 83 views. I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!

  153. You are so awesome! I do not think I have read anything like that before. So good to find someone with a few original thoughts on this subject. Seriously.. many thanks for starting this up. This website is one thing that’s needed on the web, someone with some originality!

  154. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again since exactly the same nearly very often inside case you shield this increase.

  155. Hiya, I’m really glad I’ve found this information. Nowadays bloggers publish only about gossips and net and this is actually frustrating. A good web site with interesting content, that’s what I need. Thanks for keeping this web-site, I will be visiting it. Do you do newsletters? Can’t find it.

  156. You are so interesting! I do not suppose I’ve truly read through anything like this before. So good to discover somebody with genuine thoughts on this issue. Seriously.. many thanks for starting this up. This web site is something that’s needed on the web, someone with a little originality!

  157. You are so awesome! I do not believe I’ve read something like this before. So great to discover somebody with a few original thoughts on this subject. Really.. thank you for starting this up. This website is something that’s needed on the internet, someone with a bit of originality!|

  158. Hi there! This blog post could not be written much better! Looking through this post reminds me of my previous roommate! He continually kept talking about this. I most certainly will forward this article to him. Fairly certain he will have a very good read. I appreciate you for sharing!

  159. Excellent post. I was checking continuously this blog and I am impressed! Extremely useful information specifically the last part 🙂 I care for such information a lot. I was seeking this particular information for a long time. Thank you and best of luck.

  160. Can I simply say what a comfort to discover a person that really knows what they’re talking about on the internet. You certainly realize how to bring a problem to light and make it important. More people need to read this and understand this side of the story. I can’t believe you’re not more popular because you surely have the gift.

  161. After going over a few of the blog articles on your web site, I really appreciate your way of blogging. I saved it to my bookmark webpage list and will be checking back in the near future. Please check out my website as well and tell me how you feel.

  162. After checking out a handful of the articles on your site, I truly like your way of writing a blog. I bookmarked it to my bookmark webpage list and will be checking back in the near future. Please visit my web site as well and tell me your opinion.

  163. Just want to say your article is as astonishing. The clarity in your post is just nice and i can assume you are an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please continue the rewarding work.

  164. Oh my goodness! Awesome article dude! Many thanks, However I am encountering issues with your RSS. I don’t understand the reason why I am unable to join it. Is there anybody else having identical RSS issues? Anyone that knows the answer can you kindly respond? Thanx!!

  165. This is the right blog for everyone who wants to find out about this topic. You understand a whole lot its almost tough to argue with you (not that I really will need to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a subject that’s been written about for many years. Excellent stuff, just wonderful!

  166. When I originally left a comment I appear to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and from now on whenever a comment is added I receive four emails with the exact same comment. Perhaps there is an easy method you are able to remove me from that service? Cheers!

  167. Its like you read my mind! You appear to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with a few pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is magnificent blog. An excellent read. I’ll certainly be back.

  168. Muay Thai This game comes in the form of a boxer from the camp of: PGslot, which in this camp the whole game has very beautiful graphics. For anyone who likes details and beauty, it is recommended. And this game is special in that the free spins. In which the game’s character boxers will play a role for the player to earn a higher prize money. Where during the rotation, the boxer will come out to use the muay thai pose with the most appropriate symbol So that the symbols line up to win the prize, giving you a very high probability of earning money.

  169. An intriguing discussion is worth comment. I do believe that you need to write more about this issue, it might not be a taboo matter but generally people don’t talk about these subjects. To the next! Kind regards!!

  170. Pretty nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I have really enjoyed browsing your blog posts. After all I?ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  171. However, be likely to choose your site that is honest. Precisely why I pick Bama as your best ever. Plus, it really helps build focus and mental toughness colored glass bongs{The buzzing activities in the football fan gift shops go at least a new high the actual football world cup. Check the comfort quotient of t-shirts while choosing one from them. Really seriously . where most go horribly wrong.|The other, shoot to your box because of this 80 of your best box height.

  172. Hi there! This article could not be written much better! Going through this article reminds me of my previous roommate! He constantly kept talking about this. I am going to send this post to him. Fairly certain he will have a good read. Many thanks for sharing!

  173. An interesting discussion is definitely worth comment. I do think that you should write more about this subject, it might not be a taboo matter but usually people do not speak about such issues. To the next! Best wishes!!

  174. Having read this I thought it was extremely enlightening. I appreciate you spending some time and energy to put this information together. I once again find myself spending a significant amount of time both reading and commenting. But so what, it was still worth it!

  175. Greetings I am so thrilled I found your blog page, I really found you by accident, while I was looking on Bing for something else, Anyhow I am here now and would just like to say kudos for a tremendous post and a all round interesting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all at the minute but I have saved it and also added your RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more, Please do keep up the awesome b.|

  176. Having read this I thought it was rather informative. I appreciate you spending some time and energy to put this informative article together. I once again find myself spending way too much time both reading and posting comments. But so what, it was still worthwhile!

  177. Hi, I do think your website may be having web browser compatibility issues. Whenever I take a look at your blog in Safari, it looks fine however when opening in IE, it has some overlapping issues. I simply wanted to give you a quick heads up! Other than that, fantastic blog!

  178. Simply wish to say your article is as surprising. The clarity in your post is just excellent and i can assume you’re an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your RSS feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please carry on the enjoyable work.|

  179. My partner and I absolutely love your blog and find most of your post’s to be what precisely I’m looking for. can you offer guest writers to write content for yourself? I wouldn’t mind creating a post or elaborating on some of the subjects you write in relation to here. Again, awesome web site!|

  180. Hi there! This blog post couldnít be written any better! Reading through this article reminds me of my previous roommate! He continually kept talking about this. I will forward this information to him. Pretty sure he’s going to have a very good read. Thanks for sharing!

  181. The swing is an accessory pastime. Go with multiple sets of low to medium reps. Don’t be afraid the Real Madrid some real weight and go with sets of 4. These do best following an important movement like deadlifts.Whether it is a basketball pick, or football or another sport pick, you should be conservative. Your individual game of Football can be a national past time. Football betting is heavily based around various facts.{But, let’s clear reduced up.protein is actually simply food in liquid web form.

  182. Hi! I could have sworn I’ve been to this web site before but after going through a few of the articles I realized it’s new to me. Regardless, I’m definitely happy I found it and I’ll be bookmarking it and checking back often!

  183. When I originally left a comment I appear to have clicked on the -Notify me when new comments are added- checkbox and now each time a comment is added I receive four emails with the same comment. Perhaps there is a way you are able to remove me from that service? Thank you!

  184. Oh my goodness! Awesome article dude! Thank you so much, However I am encountering problems with your RSS. I don’t know why I can’t join it. Is there anybody having identical RSS issues? Anybody who knows the answer can you kindly respond? Thanx!!

  185. scoliosis
    Pretty section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to assert that I
    acquire in fact enjoyed account your blog posts. Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently fast.
    scoliosis

  186. This is the perfect website for everyone who wishes to find out about this topic. You realize a whole lot its almost tough to argue with you (not that I personally will need to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a topic that has been written about for decades. Great stuff, just excellent!

  187. Oh my goodness! Amazing article dude! Thank you, However I am encountering difficulties with your RSS. I donít know why I cannot join it. Is there anyone else getting similar RSS issues? Anyone who knows the solution can you kindly respond? Thanx!!