Cách chơi đoạn kết (ending) trong đệm piano

6871

Nguyễn Hữu Phước biên soạn dựa trên kinh nghiệm học piano của mình

Tương tự như đoạn Intro, phần kết (ending) giữ vai trò quan trọng, mục đích của nó là tổng kết toàn bộ chất liệu, âm hưởng, nhịp điệu, hòa thanh mà trước đó các thành phần đó đã tham gia. Về chức năng, nó tóm tắt những đường nét chính của chất liệu chủ đề, kết thúc sự phát triển, tạo sự cân bằng và ổn định. Tùy tác phẩm, khuôn khổ của phần kết cóthể ngắn hoặc dài. Thông thường, phần kết ngắn khoảng từ 2- 4 nhịp, nếu dài thì khoảng từ 8- 12 nhịp. Ý nghĩa của đoạn kết nêu lên cảm xúc, liên tưởng đến hình tượng nghệ thuật. Một phần nhạc kết ấn tượng, cô đọng, góp phần vào thành công chung của phần biểu diễn ca khúc.

 Có nhiều kiểu kết, tùy theo ý đồ của bạn mà có các kiểu kết như sau:

  1. Kết chỉ bằng 1 hợp âm duy nhất nào đó;
  2. Kết bằng một vòng hòa âm ví dụ như I-IV-V-I.
  3. Kết sử dụng giai điệu có trong ca khúc. Theo đó, câu nhạc kết sẽ nhắc lại phần giai điệu tiêu biểu nào đó của ca khúc. Kiểu kết này đem lại cảm giác an toàn, ổn định, như nét vẽ tô đậm thêm một giai điệu tiêu biểu cần nhắc lại trong ca khúc;
  4. Kết sử dụng 1một nhân tố giai điệu trong ca khúc nhưng có sự phát triển thêm của người chơi;
  5. Kết bằng cách xử lý tốc độ (tempo) chậm dần (rall). Bằng thủ pháp để tốc độ chậm dần rồi dừng hẳn, kết tạo âm hưởng lắng đọng, lưu giữ cảm giác như không muốn hết, chấm dứt và đây là lối kết rất phổ biến. Khi tốc độ chậm dần, những hợp âm khác nhau (trong ca khúc) xoay chuyển cùng âm lượng, nhạc cụ để diễn tả sắc thái không muốn kết thúc, mà lắng đọng theo âm hưởng ca khúc đến người nghe.
  6. Kết ngắt. Đây là kiểu kết đối lập với kiểu chậm dần lại, làm cho ca khúc dừng đột ngột, nhằm gây hiệu quả bất ngờ, hụt hẫng tới người nghe. Về giá trị, kết ngắt vẫn tác động vào tâm lý người nghe bằng âm hưởng kết mà không kết, có nghĩa là kết thúc toàn bộ âm nhạc, lúc đó người nghe nhớ lại những diễn biến, giai điệu, lời ca trước đó. Âm hưởng của ca khúc vẫn còn vang trong tâm tư, tình cảm, để lại những vấn đề cần lý giải, tự suy của người nghe.
  7. Kết bằng cách nhắc lại phần nhạc mở đầu. Có 2 thủ pháp đó là: (i) nhắc lại nguyên mẫu có nghĩa là không có bất kỳ sự thay đổi chi tiết nào của phần mở đầu. Cách kết này còn gọi là giả kết, tạo cho người nghe như chơi lại một lần nữa toàn bộ ca khúc. Sau khi tái hiện lại phần mở đầu, âm nhạc dừng lại và kết thúc ở đó, đây là một thủ pháp gây ấn tượng với người nghe; hoặc (ii) nhắc lại nguyên mẫu rồi phát triển ra thêm ví dụ bằng cách như thay đổi nhịp điệu, tốc độ, tạo cho kết sinh động và hiệu quả thêm.
  8. Phần kết bằng một chất liệu âm nhạc mới tương phản với chất liệu âm nhạc trong tác phẩm.

Kếtcũng có nhiều loại thủ pháp, nhưng có 2 dạng chủ yếu đó là: kết hẳn (hoàn toàn), kết nửa (hoặc kết lửng, kết tạm).

  1. Kết hẳn: hợp âm cuối sẽ là T (I). Kết hẳn tạotính chất ổn định, vững chắc, trọn vẹn. Có hai loại kết hẳn là kết hẳn chính cách và kết hẳn biến cách. Kết hẳn chính cách tức là đặt D trước khi về T. Ví dụ : (V – I). Kết hẳn biến cách tức là đặt S trước khi về T. Ví dụ : (IV – I).
  2. Kết tạm cũng về hợp âm cuối là T (I) nhưng nốt trên cùng của hợp âm không phải là nốt chính của hợp âm đó mà là 2 nốt còn lại (thể đảo của hợp âm). Có thể là 1 trong hai tay làm như vậy cũng được.
  3. Kết nửa: hợp âm cuối là D (V) hoặc S (IV). Kết nửa không ổn định mà đòi hỏi âmnhạc tiếp tục pháp triển. Có hai loại kết nửa là kết nửa chính cách và kết nửa biến cách. Kết nửa chính cách là kết bằng hợp âm D (V) ở cuối câu. Kết nửa biến cách là kết bằng hợp âm S (IV) ở cuối câu.
  4. Khi nốt sau cùng của ca khúc dù là nằm trong hợp âm chủ nhưng tay dậm hợp âm hay rãi bên tay phải có ngón cuối cùng nên khác với nốt đó để có được sự hòa âm và để từ đó có thể triển khai phần giai điệu cho ending (chẳng hạn như vòng hợp âm 1-4-5) và rồi để nốt cuối cùng của hợp âm chủ sau cùng sẽ trùng với nốt giai điệu đó để chấm dứt ca khúc.
  5. Có một cách kết theo dạng quảng 2 trưởng, rất thường được áp dụng trong các hợp âm thứ. Ví dụ, hợp âm chủ là Am thì có thể kết bằng cách đi từ F đến G rồi về Am. Tuy nhiên, ở hợp âm trưởng cũng có thể áp dụng kiểu kết này. Ví dụ: Hợp âm chủ là A thì có thể đi từ F đến G rồi về A dù âm giai của hợp âm A không có F và G mà chỉ có F# và G# mà thôi.