Tìm tông (giọng) phù hợp cho ca sĩ

894

Nguyễn Hữu Phước biên soạn dựa trên kinh nghiệm học piano của mình

“Tone” là một từ tiếng Anh mà khi dịch sang tiếng việt có nghĩa là “tông” hay “giọng”.  Có hai loại giọng đó là giọng của bài nhạc, tức là giọng mà người nhạc sĩ khi sáng tác bài hát đã đặt giọng cho bài hát đó và giọng của người hát, tức là giọng phù hợp với từng người hát bài hát đó. Nếu tính hết thì sẽ có đến 30 loại giọng khác nhau được xếp theo từng cặp giọng trưởng và giọng thứ song song. Ví dụ, cặp giọng không có dấu thăng hay dấu giáng là C và Am.

  • Giọng phù hợp cho bài hát

Có nhiều người nghĩ rằng người nhạc sĩ chọn giọng cho bài hát dựa trên ba yếu tố chính đó là: (1) chọn giọng phù hợp với giọng của người nhạc sĩ vì người nhạc sĩ đó phải hát được bài hát đó để lấy cảm hứng trong lúc sáng tác và nhạc phải trong tầm cữ có thể hát được của con người; (2) giọng phải phù hợp với thế tay của nhạc cụ mà người nhạc sĩ đó sử dụng để sáng tác ví dụ như piano hay guitar hay nhạc sĩ dự định sáng tác bài hát đó cho loại nhạc cụ cụ thể nào đó; và (3) chọn giọng đơn giản (ít có dấu thăng hay dấu giáng) để những người chơi dễ tập đệm hay solo giúp bài hát dễ phổ biến đến số đông công chúng.

Tuy nhiên, trong thực tế, việc chọn giọng phù hợp cho bài hát không chỉ chủ yếu từ 3 yếu tố có tính chất chủ quan như trên, mà còn là do tính chất của bài hát mà người nhạc sĩ muốn thể hiện. Ví dụ: Giọng C cho cảm giác dễ nghe, dễ hát, chất phát nhưng lại khô khan. Giọng Am thì nghe mênh mông, buồn man mát. Giọng G thích hợp cho các bài hành khúc vì có cảm giác cứng cỏi, mạnh mẻ. Giọng Dm và F thì có tính chất đồng quê, mộc mạc, gần với hệ thống ngũ cung của Trung Hoa và Việt Nam. Cung D thì nghe bay bướm. Cung Bm và Em thì nghe trầm hùng, lý tưởng, chắc chắn. Một yếu tố nữa cũng không kém phần quan trọng khi chọn giọng phù hợp cho bài hát đó là giọng nào mà có nhiều dấu thăng thì ý nhạc càng sáng, có ánh bình minh thường thích hợp cho sự kêu gọi mọi người làm một cái gì đó. Trong khi đó, giọng mà có nhiều dấu giáng thì ý nhạc lại thâm trầm, có chiều sâu.

  • Giọng phù hợp cho người hát

Thông thường giọng hát của con người có giới giạn trung bình từ nốt Sol quãng 8 1 cho đến nốt Sol của quãng 8 2 hay nói một cách khác giọng tự nhiên của hầu hết mọi người sẽ trải dài từ 1,5 đến 2 quãng tám và sẽ lên hay xuống một quãng nữa khi chuyển sang giọng gió, giọng mũi.

Nói chung có 7 loại giọng cho con người trong đó đó nam có 4 giọng đó là: countertenor (phản nam cao), tenor (nam cao), baritone (nam trung), hay basso (nam trầm) và nữ có 3 giọng đó là: soprano (nữ cao), mezzo-soprano (nữ trung), alto (nữ trầm). Thường thì giọng của nam thấp hơn giọng của nữ có thể tới một quãng 8. Nói chung, việc thấp hơn này là do cấu tạo thanh quản của nam và nữ có khác nhau nên giọng nam thì trầm còn giọng nữ thì trong và cao, do đó có những ca khúc mà nếu hát theo tone nữ thường thì giọng nam sẽ không theo nổi.

Khi một ca khúc được cả nam và nữ song tấu thì sẽ có các lựa chọn sau khi chọn tông cho ca khúc hát chung:

  • Nếu giọng nữ là chủ đạo thì lấy giọng nữ làm chính và giọng nam phụ họa ở những ô nhịp mà có giai điệu phù hợp với giọng nam;
  • Nếu giọng nam là chủ đạo thì lấy giọng nam làm chính và giọng nữ phụ họa ở những ô nhịp mà có giai điệu phù hợp với giọng nữ; hay
  • Có thể lấy 1 quãng giữa (2 cung ½) của hai giọng nam và giọng nữ làm chuẩn để mỗi bên nhượng bộ nhau một tý để hòa thanh với nhau.