-Advertisment-spot_img
26 C
Ho Chi Minh City
Trang ChủÂm Nhạc03 thủ pháp biểu diễn cần biết làm nổi bật giai điệu

03 thủ pháp biểu diễn cần biết làm nổi bật giai điệu

spot_img

Vì giai điệu nói chung và giai điệu là lời hát nói riêng nhiều khi đơn điệu và rời rạc cho nên bạn cần trang bị cho mình các kỹ thuật hỗ trợ của đàn piano để giúp làm nổi bật giai điệu của bản nhạc. Sau đây là một số kỹ thuật hỗ trợ thường gặp:

  • Việc chọn chơi nốt giai điệu của tay phải ở quãng nào sẽ tùy thuộc vào nội dung ca từ của bản nhạc. Ví dụ, khi giai điệu của bản nhạc có tính chất trầm buồn thì bạn nên chơi giai điệu ở các quãng thấp gần với âm hình mẫu đệm của tay trái. Tuy nhiên, khi giai điệu của bản nhạc có tính chất cao trào, phấn khởi, vui tươi thì bạn nên chơi xa khỏi âm hình mẫu đệm bên tay trái để tạo sắc thái cho bản nhạc.
  • Khi gặp một đoạn giai điệu nào đó mà bạn lại muốn tạo sự khác biệt, tương phản so với những phần giai điệu khác của bản nhạc thì bạn có thể đột ngột di chuyển phần giai điệu đó đi xa đâu đó trong một hoặc vài ô nhịp nào đó để tạo hiệu ứng rồi sẽ quay trở về lại vị trí cũ. Việc di chuyển này cũng có thể được áp dụng đối với các bản nhạc hát song ca cách nhau 01 quãng tám. Ví dụ, ca sĩ A hát ở quãng tám này xong rồi thì ca sĩ B sẽ di chuyển lên hoặc xuống 01 quãng ba, 01 quãng bốn, 01 quãng năm, 01 quãng sáu hay 01 quãng tám để hát. Sau đó, đến đoạn điệp khúc B thì 02 giọng sẽ hợp lại với nhau thành bè quãng tám, bè quãng ba hoặc khó hơn là bè quãng bốn, bè quãng năm, bè quãng sáu.
  • Khi chơi một bản nhạc nào đó thì bạn có thể dùng các kỹ thuật chẳng hạn như: chèn, lót câu, nối ở tay phải để nối các câu, các đoạn lại với nhau sao cho liền lạc. Theo đó:
  • Kỹ thuật chèn

Là việc dùng các nốt có trong hợp âm tại ô nhịp đó hoặc các nốt có trong âm giai của bản nhạc dưới 03 cách sau: (1) chồng âm; (2) rải nốt; và (3) kết hợp cả hai cách (1) và (2) ở trên vào khoảng trống giữa của nốt cuối giai điệu câu trước và nốt đầu của giai điệu câu kế tiếp nhằm giúp cho bản nhạc được đầy đặn, ít khoảng trống làm cho âm thanh bị rỗng. Chú ý, không nhất thiết lúc nào chèn cũng phải nằm trong cùng quãng cao độ của giai điệu mà nó có thể từ một quãng nào khác di chuyển đi lên hoặc đi xuống xa hơn 01 quãng tám tùy vào vị trí của giai điệu tại thời điểm đó hoặc/và từ một nốt có trong hợp âm của câu này đến một nốt có trong hợp âm của câu kế tiếp. Tuy nhiên, để có thể chèn cho hay thì tiết tấu của đoạn chèn phải giống (có thể là giống hoàn toàn hoặc là sự giản lược hoặc thêm vào nốt nhưng phải nghe làm sao cho ra được tính chất của điệu tính) với tiết điệu của bản nhạc. Do vị trí chèn thường nằm giữa 02 câu nên tại vị trí đoạn chèn đó sẽ không có giai điệu cho nên âm thanh của đoạn chèn cũng có thể được xem như là một giai điệu mới được chèn vào bản nhạc để làm cho bản nhạc thêm phong phú cho nên cường độ của đoạn chèn đó có thể bằng với âm thanh của giai điệu.

  • Kỹ thuật lót câu đệm

Cũng là một dạng của chèn nhưng câu đệm lót thường sẽ được diễn đạt dưới một trong các hình thức thường gặp sau đây:

  • Tay phải của bạn sẽ rải hợp âm đại diện cho ô nhịp tại vị trí mà bạn muốn chèn câu đệm lót vào nhưng bạn sẽ tăng lên hoặc hạ xuống trong vòng 01 đến 02 quãng tám làm sao để cho nốt sau cùng của giai điệu trước khi di chuyển đến vị trí mà bạn muốn chèn câu đệm lót sẽ nằm ở bìa bên phải của tay phải nhằm giúp cho âm thanh của đó khi vang lên sẽ nổi bật hơn so các nốt khác có trong hợp âm tại đó, tức là bạn buộc phải sử dụng đến các thể đảo của hợp âm;
  • Tay phải của bạn sẽ chồng các nốt có trong hợp âm đại diện của ô nhịp tại vị trí mà bạn muốn chèn câu đệm lót nhưng bạn sẽ tăng lên hoặc hạ xuống thường là trong vòng 01 đến 02 quãng tám để người nghe không bị lầm tưởng rằng câu đệm lót dựa trên các nốt hợp âm đó cũng là giai điệu của bản nhạc;
  • Bạn sẽ phỏng tạo lại toàn bộ âm điệu của một đoạn giai điệu ngắn hoặc mô-típ tiêu biểu nào đó của bản nhạc (thường sẽ là đoạn nằm ngay trước câu đệm lót) bằng cách giữ nguyên khoảng cách chuyển động, trường độ, cường độ của đoạn giai điệu hoặc mô-típ đó nhưng sẽ thay đổi bậc âm tăng lên hoặc hạ xuống thường là trong vòng 01 đến 02 quãng tám để người nghe không bị lầm tưởng rằng câu đệm lót cũng là giai điệu của bản nhạc hoặc bạn cũng có thể chồng âm quãng tám để nghe giai điệu được dày hơn. Nếu bản nhạc có tiết tấu nhanh mà bạn không kịp để di chuyển xa rồi quay trở về cho kịp thì buộc lòng bạn phải chơi câu đệm lót ngay tại khu vực của các nốt giai điệu thì trong trường hợp như vậy bạn phải chơi với cường độ nhỏ lại, hoặc phải staccato để cho người nghe thấy được sự thay đổi màu sắc giữa âm thanh của nốt giai điệu và của câu đệm lót;
  • Bạn sẽ phỏng tạo lại tiết tấu của đoạn giai điệu hoặc mô-típ đó (thường sẽ lấy đoạn của câu nằm ngay phía trước của câu đệm lót đó) hoặc có thể chỉ là chất liệu của đoạn giai điệu hoặc mô-típ tiêu biểu đó bằng cách cho câu đệm lót di chuyển trên các nốt có trong các nốt có trong hợp âm tại vị trí đó hoặc các nốt có trong âm giai của bản nhạc hoặc là sự kết hợp của cả hai để làm câu đệm lót. Nếu đoạn giai điệu hoặc mô-típ đó có trường độ dài mà khoảng trống để lót câu đệm lại không đủ chỗ thì bạn có thể cân nhắc tăng gấp đôi tiết tấu hoặc sử dụng các liên ba móc đơn, liên ba móc kép. Ngược lại, nếu ở vị trí cần phải có câu đệm lót có khoảng trống lớn mà đoạn giai điệu hoặc mô-típ đó có trường độ ngắn thì bạn cũng có thể chia đôi tiết tấu của câu đệm lót đó ra.
  • Một kỹ thuật khác được dùng cho câu đệm lót đó là bạn sẽ sử dụng các thủ pháp biểu diễn để tô điểm các nốt khác có trong âm giai của bản nhạc hoặc trong âm giai Chromatic (nữa cung) xung quanh nốt giai điệu sau cùng vừa chấm dứt trước khi di chuyển vào câu đệm lót. Cũng giống như chức năng của kỹ thuật chèn, câu đệm lót không quan trọng về cao độ nhưng bạn phải phỏng tạo được tiết tấu điệu của bản nhạc thì mới nghe ra mùi của bản nhạc được.
  • Kỹ thuật nối

Nối cũng là một dạng của chèn và có 02 chức năng chính đó là: (1) nối hòa âm từ một nốt bất kỳ của hợp âm câu này sang một nốt bất kỳ của hợp âm câu kế tiếp; và (2) nối cao độ giai điệu từ cao độ của nốt sau cùng của đoạn, câu này sang cao độ của nốt giai điệu đầu tiên của đoạn, câu kế tiếp. Có 02 loại nối đó là nối chính và nối phụ.

  • Nối chính (chạy ngón)
  • Bạn phải xác định được thời gian và vị trí chỗ nối cho chính xác;
  • Bạn có thể dùng kỹ thuật chồng âm hoặc rải giai điệu;
  • Nối và dẫn đều nằm trên hòa âm (tức là hợp âm đang sử dụng) hoặc chuyển từ hợp âm này sang hợp âm khác (ví dụ, từ hợp âm G-Gsub4-G7-C), theo đó:
  • Nối có thể là phần chuẩn bị để vào cao trào của đoạn điệp khúc B. Nối làm sao cho hay thì cũng phải lấy chất liệu của giai điệu (bao gồm cao độ và tiết tấu) của bản nhạc làm khung sườn;
  • Dẫn có thể từ hợp âm này dẫn sang hợp âm khác;
  • Dẫn giai điệu có thể sớm hoặc muộn một tý so với nốt đệm trong hợp âm của tay trái (chú ý là âm đầu và âm cuối phải về đúng nốt hợp âm);
  • Dẫn thì có thể dẫn lên hoặc dẫn xuống;
  • Dẫn có thể lấy chất liệu giai điệu của bản nhạc;
  • Dẫn mà muốn cho hay thì cần phải có Mô-Típ được lặp đi lặp lại tịnh tiến đi lên hoặc đi xuống chứ nếu bạn chỉ chơi cho có để làm đầy chỗ trống thì nó sẽ được xem như là bạn đang sử dụng kỹ thuật chèn chứ không phải là kỹ thuật dẫn. Về chất lượng của các quãng của Mô-Típ của kỹ thuật dẫn, bạn nên sử dụng nhiều các quãng thuận của hợp âm xuất hiện tại các ô nhịp dẫn đó và kết hợp với một ít các quãng nghịch có trong âm giai chủ và nếu Mô-típ dài thì bạn cũng có thể thêm một ít các quãng nghịch mà không có trong âm giai chủ sẽ tạo lực hút di chuyển đi lên hoặc hút xuống về các hợp âm mà bạn mong muốn;
  • Cần chú ý, khi dẫn thì bạn cần xác định là bạn sẽ dẫn từ đâu đến đâu hoặc bạn sẽ dẫn từ hợp âm này sang hợp âm kia; và
  • Âm hình mẫu đệm của đoạn dẫn có chất liệu của giai điệu thì sẽ càng hay (nếu không làm được như vậy thì bạn có thể dẫn độc lập).
  • Nối phụ

Khi khoảng trống giữa các câu hay các đoạn dài hơn phần giai điệu trước đó (thường là từ 3 phách trở lên trong 02 ô nhịp liên tiếp khác nhau) thì sau khi lặp lại giai điệu sẽ có thể vẫn còn dư một khoảng trống đáng kể nào đó. Trong trường hợp đó, bạn nên dùng kỹ thuật nối phụ để làm đầy khoảng trống đó. Khi sử dụng kỹ thuật nối phụ, bạn có thể dùng kỹ thuật cho các nốt trong đoạn nối phụ chạy xung quanh để tô điểm cho nốt sau cùng của giai điệu trước đó.

  • Kỹ thuật Dẫn

Bạn cũng có thể sử dụng kỹ thuật dẫn để nối từ nốt cuối cùng của giai điệu của đoạn, câu này sang nốt giai điệu đầu tiên của đoạn, câu kế tiếp thông qua việc di chuyển theo các bước lần quãng hai, quãng ba theo âm giai của bạn nhạc hay theo các nốt có trong hợp âm và thường được sử dụng từ nốt sau cùng của đoạn phiên khúc A vào nốt đầu tiên của đoạn điệp khúc B nhưng không phải nhất thiết là nối giai điệu mà có thể đó chỉ là nối hòa âm và cường độ có sự điều chỉnh từ nhỏ, to dần đến to để di chuyển vào phần cao trào của đoạn điệp khúc B.

  •  Sử dụng nốt tô điểm

Là áp dụng thủ pháp biểu diễn thông qua việc sử dụng các nốt tô điểm có tiết tấu khác đi (thường là có trường độ nhanh hơn và sẽ không tính vào trường độ của nốt chính chẳng hạn như nốt qua, nốt thêu, luyến…) so với tiết tấu của điệu bản nhạc để tô điểm cho nốt sau cùng của một câu hay ở các chữ trong câu có dấu hỏi, dấu ngã và dấu nặng. Dấu hỏi thường nên dùng móc kép đi lên còn dấu ngã thì thường là móc kép đi xuống trong khi dấu nặng thì nên láy qua láy lại. Thông thường, để cho đơn giản thì các nốt tô điểm sẽ được cho chạy xung quanh nốt cần tô điểm ví dụ như chạy nửa cung, tuy nhiên, bạn cũng có thể tô điểm các nốt khác có trong hợp âm đã chọn ở ô nhịp đó tại vào vị trí quãng đó hoặc thậm chí là ở các quãng khác.

  • Khi đệm cho ca sĩ hát thì việc sử dụng các kỹ thuật chén, lót, nối, dẫn, tô điểm cũng gần tương tự như khi khi độc tấu trừ một vài sự khác biệt nhỏ đó là tay phải của bạn sẽ không phải chơi giai điệu do ca sĩ đã hát giai điệu rồi cho nên việc chèn, lót, nối, dẫn, tô điểm thường sẽ di chuyển từ nốt có trong hợp âm ở nốt giai điệu sau cùng của câu này sang nốt có trong các nốt của hợp âm kia tại vị trí gần với nốt giai điệu mà xuất hiện hợp âm mới (thường là ở các phách mạnh đầu tăng hoặc ở các phách mạnh vừa).
  • Mẹo 1: khi đệm cho ca sĩ hát các bản nhạc mà bạn chưa biết lời và bạn chỉ mới có thể xác định được tông trưởng/thứ, âm giai và điệu của bản nhạc nhưng không biết rõ hợp âm của từng ô nhịp, nếu bị bí quá thì ngoài các mẹo như bắt đầu vào bản nhạc thì bạn sẽ sử dụng hợp âm gốc, hết một đoạn thì bạn sẽ dùng hợp âm gốc để vào B (nếu bản nhạc chỉ có một đoạn phiên khúc A và một đoạn điệp khúc B) hoặc dùng hợp âm bậc V để trở về hợp âm gốc bậc I của đoạn phiên khúc A2 (nếu bản nhạc có đoạn phiên khúc A1 và đoạn phiên khúc A2 và đoạn điệp khúc B), hoặc về hợp âm gốc khi kết bài, bạn có thể dùng các kỹ thuật nối, dẫn từ hợp âm này sang hợp âm kia (dù không đúng hoặc không hay về hòa âm) thỉ người nghe nghiệp dư vẫn có thể thấy chấp nhận được vì âm thanh có sự liền lạc, dẫn đắt, kiệu giữa các đoạn và câu lại với nhau.
  • Mẹo 2: khi bạn đệm cho ca sĩ hát mà ca sĩ chưa quen với bản nhạc trước thì nếu sử dụng các kỹ thuật nối, dẫn hòa âm từ hợp âm này sang hợp âm kế tiếp thì sẽ giúp dìu ca sĩ theo được với tiết tấu/nhịp điệu của bản nhạc.
  • Mẹo 3: khi ban nhạc đang chơi cho ca sĩ hát mà bạn muốn tham gia chơi chung bằng cách sử dụng các kỹ thuật như chèn, lót, nối, dẫn, tô điểm cho giai điệu nhưng bạn chỉ nhớ được các nốt của giai điệu và âm giai của bản nhạc thì bạn có thể dùng kỹ thuật nối giai điệu chính xác từ nốt sau cùng của câu giai điệu này đến nốt giai điệu tại phách mạnh của câu tiếp theo tại bất kỳ cao độ nào (thường là ở cao độ cao hơn khu vực giai điệu 01 quãng tám).
  • Bạn cần xác định một cách chính xác các mốc thời gian và vị trí để chèn, lót câu sao cho phù hợp (chú ý, bạn cần phải dành một khoảng trống hợp lý nào đó để ca sĩ lấy hơi để vào giai điệu của câu kế tiếp).
  • Có nhiều cách chèn, lót câu chẳng hạn như chơi chồng âm hay rải giai điệu. Riêng đối với cách rải giai điệu thì có 02 loại là:
  • Cao độ;
  • lặp lại giai điệu ở cùng cao độ; và
  • lặp lại giai điệu nhưng lại ở cao độ khác (cao hơn hoặc thấp xuống khoảng 01 quãng tám). Cách này cũng rất hữu ít khi bạn đệm vì bạn vừa chèn, vừa lót lại vừa nhắc lời cho ca sĩ giúp cho ca sĩ hát dễ dàng hơn.
  • Âm hình mẫu đệm
  • Giữ nguyên cao độ và tiết tấu;
  • Thay đổi cao độ nhưng giữ nguyên tiết tấu;
  • Rút ngắn hoặc kéo dài âm hình mẫu đệm (ví dụ: đơn sang kép, đơn sang móc giật…); và
  • Sử dụng các thủ pháp biểu diễn để tô điểm xung quanh cao độ của nốt sau cùng của đoạn. Nốt tô điểm thường được gọi là petite note hoặc Grace note. Nốt tô điểm thường được chơi với trường độ ngắn nhất có thể bằng cách nhấc các ngón tay nhanh).
  • Khi bạn đệm cho ca sĩ hát mà tới một đoạn nào đó mà ca sĩ đang hát thì bạn nên giảm thiểu việc sử dụng các kỹ thuật hỗ trợ để làm nổi bật giai điệu mà ở những vị trí đó bạn chỉ nên đệm hoặc rải hợp âm theo tiết điệu đã chọn để giúp cho nhạc đệm và giọng của ca sĩ được hòa quyện lại với nhau.
  • Khi giai điệu có nhiều nốt có trường âm ngắn (móc đơn, móc kép, liên ba) thì phần âm hình mẫu đệm của bạn nên được dàn trải ra bằng các nốt kéo dài (nốt đen, nốt trắng, nốt tròn) và ngược lại.

Bài viết này của tôi được viết trên cơ sở dựa vào những kiến thức âm nhạc mà tôi đã được học cũng như những kinh nghiệm tập chơi đàn piano trong nhiều năm qua. Nếu bạn thấy những thông tin chia sẻ của tôi ở trên là hữu ích cho việc học đàn piano của bạn, xin ửng hộ tôi bằng một cú click chuột vào website này nhé www.phuoc-partner.com. Cám ơn bạn rất nhiều và chúc bạn thành công chinh phục loại nhạc cụ khó tính này nhé. Xin chào bạn.

spot_img
RELATED ARTICLES
- Advertisment -spot_img
spot_img

Most Popular

Recent Comments