Tại sao nên học thuộc lòng bản nhạc piano và mẹo học nhanh

12607

Nguyễn Hữu Phước biên soạn dựa trên kinh nghiệm học piano của mình

Khi nhìn qua các bản nhạc phổ viết cho đàn piano, người chơi sẽ dễ dàng nhận thấy rằng các bản nhạc phổ này luôn có hai khóa nhạc liên hiệp là khóa Sol (dành cho giai điệu bên tay phải) và khóa Fa (dành cho phần đệm bên tay trái) thay vì chỉ có 1 khóa Sol (dành cho giai điệu) thường được trình bày ở các bài hát trong các sách nhạc được bày bán ở các hiệu sách hay trên mạng cho nên các bản nhạc được viết cho đàn piano thường rất dài, từ 5 – 6 trang giấy trở lên.

Với một khối lượng thông tin về kỹ thuật bàn phím và giai điệu nhiều như vậy trong một bản nhạc phổ, nếu người chơi chỉ tập trung vào phần kỹ thuật thị tấu nhằm đạt được kỹ năng phản xạ nhanh khi đọc và chơi bản nhạc để có thể đánh tiết tấu nhanh và linh hoạt hơn cũng như có độ chính xác cao hơn thì vẫn chưa đủ vì khi làm như vậy lúc nào người chơi cũng phải nhìn vào bản nhạc phổ và vô hình trung nó tạo ra sự bất tiện cho người chơi.

Ví dụ:

  • nếu bản nhạc có nhiều trang, khi người chơi đang chơi thì không thể để hết các trang nhạc trên giá đàn được vì thiếu chỗ còn nếu muốn lật trang thì phải nhờ người khác giúp, nếu người chơi tự lật trang thì có khi lại không kịp để đệm hay cũng có trường hợp chơi các giai điệu có tiết tấu nhanh hay nhiều khi gấp gáp, người chơi có thể làm rơi trang nhạc mà dẫn đến kết quả là phải dùng chơi giữa chừng;
  • đi đâu người chơi cũng phải mang theo bản nhạc phổ để chơi vì nếu không có thì không thể nhớ để chơi bài nhạc phổ trọn vẹn được;
  • khi tập trung nhìn vào bản nhạc phổ thì người chơi không còn đủ thời gian để nhìn vào bàn phím và các ngón tay đang chơi của mình để điều chỉnh âm lượng lớn nhỏ sao cho phù hợp với sắc thái, tính chất của bản nhạc;
  • khi nhìn vào bản nhạc phổ, nó làm cho người chơi bị chậm trong việc đọc và dịch chúng ra trong đầu để trở thành những gì người chơi đang chơi bằng hay tay bên ngoài;
  • nếu người chơi cần mở mắt và tiếp nhận một lượng lớn thông tin đi vào não và phải lập tức diễn dịch chúng theo nhiều cách phức tạp ngay lập tức thì người chơi sẽ không thể nhắm mắt để phiêu theo giai điệu và tiết tấu của bản nhạc được; và
  • khi nhìn bản nhạc phổ khi chơi, nếu vì một lý do nào đó mà người chơi có đánh sai thì khó có thể ứng tấu nhanh để tìm cách quay trở lại đoạn nhạc đánh đúng ở phần ngay kế tiếp của bản nhạc phổ trong thời gian nhanh nhất có thể được và như thế sẽ làm gián đoạn bản nhạc đang chơi.

Từ những lý do trên, ghi nhớ hay học thuộc lòng bản nhạc phổ giúp người chơi có thể nhìn bàn tay trái của mình và kiểm soát các ngón tay cho chúng đứng thẳng trên phím cũng như cũng giúp người chơi tránh được sự phân tâm giữa bản nhạc và nhạc cụ.

Bên cạnh đó, mặc dù việc luyện tập kỹ năng thị tấu là rất cần thiết để xử lý các bản nhạc mới, người chơi cùng cần học qua các bước để có thể học thuộc lòng cả một bản nhạc phổ trong thời gian nhanh nhất có thể.  Các bước thông thường cho quá trình học thuộc lòng một bản nhạc nhẹ sẽ tuần tự như sau:

  1. Trước tiên, người chơi cần làm quen với bài nhạc phổ thông qua việc ghi nhớ hay còn gọi là học thuộc lòng giai điệu của bài nhạc phổ (do tay phải đảm nhận). Ban đầu, nên chọn các bài nhạc phổ phổ biến mà có thể người chơi đã biết hay thuộc lòng một phần nào đó của giai điệu bản nhạc rồi. Bằng việc mở bài nhạc đó trên Youtube, MP3… để người chơi xem và nghe đi nghe lại nhiều lần cũng như đọc qua ca từ nếu bài nhạc phổ có ca từ để hiểu ý nghĩa của từng câu, từng đoạn, hiểu được cách xây dựng, phát triển và chốt lại nội dung ca từ của tác giả bài nhạc phổ;
  2. Tiếp theo, người chơi nên xem tác giả bản nhạc phổ đã soạn phần đệm cho bài nhạc phổ theo điệu nhạc gì để từ đó biết được một cách khái quát âm hình đệm tiêu biểu của điệu nhạc đó của tác giả cho phần đệm tay trái của người chơi;
  3. Kế đến, người chơi cần biết một ít kiến thức nhạc lý để có thể tìm hiểu về cách hình thành và phát triển giai điệu của tác giả để từ đó biết được vòng hợp âm mà tác giả đã sử dụng cho bài nhạc phổ và tìm hiểu về các âm hình tiêu biểu của chúng (âm hình hẹp từ quãng 5 – 8), âm hình rộng (hơn 1 quãng 8) để ghi nhớ cho bên phần đệm tay trái. Bên cạnh đó, do phải tạo đường đi nốt bass của các hợp âm sao cho liền lạc nên người chơi cũng cần thuộc lòng các hợp âm đảo và các âm hình đệm tiêu biểu của chúng;
  4. Tiếp theo, trong một bài nhạc phổ dành cho piano thì thường có 3 đoạn nhạc được tác giả đưa vào dựa vào mà sự mô phỏng giai điệu và tiết tấu của bản nhạc đó chính là phần Intro, Giang tấu và Ending (xin xem Phần hướng dẫn cách soạn Intro, Giang tấu và Ending) và người chơi cần biết chúng nằm ở đâu trong bài nhạc phổ và sẽ ghi nhớ chúng;
  5. Tiếp đến nữa, trong một bài nhạc phổ cho piano thì ngoài phần giai điệu bên tay phải và phần đệm chính cơ bản bên tay trái thì còn có thêm các phần tô điểm, sắc thái tức là các phần thêm vào của tác giả nằm rải rác ở nhiều vị trí khác nhau trong bản nhạc phổ (ví dụ như các câu dẫn, nối, chèn, lót, kiệu) để nhằm hỗ trợ, nâng cao vai trò của giai điệu, làm đẹp cho giai điệu, nối kết các câu, các đoạn lại với nhau sao cho liền lạc. Do đó, người chơi cần biết chúng đang nằm ở đâu trong bài nhạc phổ để không chỉ học thuộc lòng chúng mà còn biết đánh mạnh nhẹ chúng như thế nào cho phù hợp với vai trò và công năng của chúng trong một bản nhạc (âm lượng của phần tô điểm, sắc thái thường nhỏ hơn âm lượng của giai điệu để giúp làm nổi bật giai điệu); và
  6. Người chơi phải tính toán và thu xếp các ngón ở phần đệm ở tay trái và phần giai điệu ở tay phải sao cho hợp lý và thuận tiện cho người chơi nhất trên bàn phím piano và ghi nhớ chúng. Xin tham khảo thêm về cách xếp ngón trên đàn piano.

Bên cạnh các bước được nêu ở trên, người chơi cũng cần biết 10 mẹo để có thể học thuộc lòng bài nhạc nhanh nhất có thể:

  • Trước hết, người chơi cần tập trung cho việc luyện tập bằng việc tìm một nơi yên tỉnh, không bị các tiếng động làm ồn, những tác nhân gây nhiễu để tận dụng tối đa sức tập trung của mình. Người chơi chỉ cần bỏ ra 1/2 đến 1 giờ cho việc luyện tập mỗi ngày là hợp lý nhưng phải thật sự tập trung;
  • Tiếp đến, người chơi nên đọc qua lời của bài nhạc phổ để hiểu ý nghĩa của chúng nếu bài nhạc phổ có ca từ. Đối với các bài hát từ thập niên 1990 trở về trước, các tác giả thường chú trọng đến ý nghĩa của ca từ, ca từ như một câu chuyện kể được dẫn dắt vậy cho nên nếu hiểu được nội dung bài nhạc phổ thì nó sẽ ngấm vào trong não người chơi rất nhanh và sẽ nhớ lâu;
  • Thêm vào đó, người chơi nên chia nhỏ bài nhạc phổ ra thành các đoạn A1 (A2) (phiên khúc), B (điệp khúc cao trào) rồi từ các đoạn này lại chia nhỏ chúng ra thành từng câu. Nếu câu nào quá dài thì lại chia câu đó thành các chi câu. Trong các chi câu đó thì cũng thành từng cụm nhỏ, thông thường mỗi cụm sẽ là nửa ô nhịp, 1 ô nhịp hoặc thậm chí là nhiều hơn nữa tuỳ theo bài hát hay kinh nghiệm của người chơi. Người chơi sẽ chơi từng đoạn nhỏ sao cho thành thục rồi ráp từng chi câu thành câu, các câu thành đoạn và các đoạn thành một bài nhạc hoàn chỉnh. Việc chơi từng đoạn nhỏ sẽ giúp người chơi có thể tự tin chơi ở bất kỳ đoạn nào của bài nhạc vào bất kỳ thời điểm nào và như vậy bài nhạc phổ sẽ trở lên phong phú hơn vì tính đa đạng của bài nhạc. Bên cạnh đó, việc chơi từng đoạn nhỏ sẽ giúp người chơi bắt kịp được nhịp độ và tiết tấu của bản nhạc tốt hơn, dễ dàng tập trung hơn và do đó ít bị sai phạm hơn;
  • Ngoài ra, người chơi cần chơi từng đoạn nhạc một với tốc độ thật chậm, sau khi thuần thục thì nối từng đoạn lại với nhau rồi tăng dần tốc độ lên cho đến khi đạt được tốt độ cần thiết theo ý đồ của tác giả bài hát. Người chơi nên ghi âm lại bản nhạc phổ và nghe đi nghe lại sẽ giúp người chơi có thể phân tích những phần khó học;
  • Bên cạnh đó, khi gặp một đoạn khó, người chơi không nên quá cố gắng tập cho đến khi thành thục mới thôi vì bộ não đã bão hòa, có cố gắng mãi cũng khó hoàn thành do bộ não không thể tiếp nhận và ghi nhớ thêm thông tin cho nên người chơi cần giải lao trong khoảng thời gian từ 10-15 phút hay chuyển qua tập một đoạn nhạc khác để cho não có thời gian nghỉ ngơi, tự sắp xếp lại và ghi nhớ lại các thông tin đã tiếp nhận vào trước khi người chơi quay trở lại tiếp tục tập đoạn đó;
  • Hơn thế nữa, khi đang chơi mà phải ngưng giữa chừng vì quên, người chơi cần tìm cho ra chỗ bị ngưng đó, dừng chơi và bắt đầu thử đoán xem người chơi có nhận ra thêm được một vài ô nhịp nữa không và ghi nhớ chúng cho các lần sau;
  • Không kém phần quan trọng đó là khi đang chơi một cụm nốt nào đó của bài hát thì người chơi cần đảo mắt nhanh qua bên phải của cụm nốt đó để có thể nhìn cho được vài nốt đầu của cụm nốt kế tiếp để từ đó gửi thông tin đã thấy về cho não của người chơi để não có đủ thời gian hợp lý để sắp xếp các ngón tay của người chơi sao cho phù hợp với thế tay, nốt, cách xếp ngón sao cho hiệu quả nhất để chơi cụm nốt kế tiếp. Nếu không làm như thế thì khi qua cụm nốt kế tiếp thì não của người chơi trong một thời gian quá ngắn mà phải xử lý một lượng thông tin qua lớn thì sẽ có thể làm thực hiện kịp và làm cho người chơi mắc lỗi hoài, chậm cải thiện;
  • Xa hơn nữa, người chơi cần tập và ghi nhớ các tiết tấu, motif thông dụng thường được các nhạc sĩ sử dụng khi soạn nhạc để khi gặp các nốt của các tiết tấu này thì người chơi sẽ có thể kịp thời xử lý nhanh, gọn và chính xác;
  • Cũng nên nói ra đó là việc tập chép tay bản nhạc có sẳn cũng là một cách để người chơi có thể nhớ thuộc lòng các nốt nhạc có trong bản nhạc. Người chơi hãy chọn cho mình một bài hát yêu thích nào đó rồi ngồi tự viết lại bản nhạc đó với sự trình bày chi tiết, rõ ràng và đẹp hết mức có thể trong khả năng. Khi làm như vậy, não của người chơi sẽ tự động ghi lại những hoạt động của đôi tay và từ đó giúp người chơi ghi nhớ được những gì mà tay người chơi đã thực hiện; và
  • Cuối cùng, không có gì khác hơn là người chơi phải luyện tập thật nhiều mỗi ngày trong thời gian dài. Trong khoảng thời gian dài đó, não của người chơi sẽ có điều kiện được luyện tập đều đặn và thường xuyên để có thể tạo ra cho người chơi một sự phản xạ tốt đối với việc đọc nhạc được nhanh và thoải mái khi chơi. Do đó, người chơi sẽ cần bỏ nhiều thời gian và công sức, cần liên tục phạm sai lầm, chán nản, tuyệt vọng, mất phương hướng để rồi sau đó sẽ nhận được những quả ngọt cho mình trong suốt cuộc đời còn lại! thế thì tại sao không nhỉ?