3 Cách Chuyển Tông Và Chuyển Điệu Trong Đệm Piano

3558

Nguyễn Hữu Phước biên soạn dựa trên kinh nghiệm học piano của mình

Khi một bài hát mà được chơi không chỉ có một tông từ đầu đến cuối như thường thấy trong đa số các bài hát mà ở một đoạn nào đó của bài hát (thường là ở đoạn điệp khúc hoặc là đoạn chuẩn bị kết thúc bài hát), tác giả lại có chủ ý đổi sang một tông khác để tạo thêm màu sắc cho bài hát, bạn nên sử dụng một trong 03 cách sau đây:

  1. Cách 1

    Cách 1:  Tìm cho ra một hợp âm chung của hai tông, sau đó bắt đầu chơi từ đầu bài hát cho đến cuối phần bài hát thuộc tông thứ nhất rồi thì chuyển qua hợp âm chung của hai tông để từ đó tiếp tục di chuyển đến hợp âm 7 át của hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ hai để tạo sức hút từ hợp âm 7 át về hợp âm chủ rồi từ đó hút về hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ 2. Chú ý rằng:

    1. Sau khi đã về hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ 2 mà bạn lại muốn khẳng định một lần nữa sự thay đổi tông này thì có thể chuyển trở lại hợp âm 7 át của hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ 2 một lần nữa rồi lại quay về hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ 2;
    2. Khi quay về hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ 2, tùy vào thể đảo của hợp âm 7 át tại thời điểm đó như thế nào mà bạn sẽ tìm tư thế về hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ 2 sẽ ở thể nguyên vị hay ở một trong các thể đảo của hợp âm chủ để làm sao nghe cho liền bậc và có hòa âm;
    3. Trong trường hợp cả hai hợp âm chủ của cả hai tông có hơn 1 hợp âm chung thì bạn phải chọn hợp âm chung nào mà bạn nghe hay nhất để sử dụng cho phù hợp;
    4. Có đôi khi, hợp âm chủ của tông thứ hai mà bạn dự định chuyển đến lại chính là một trong các hợp âm có trong hợp âm chủ của tông thứ nhất. Khi gặp trường hợp như vậy, bạn có thể chuyển tông trực tiếp luôn mà không cần phải tìm ra một hợp âm chung gián tiếp nào khác giữa hai tông nữa. Ví dụ, ca khúc giọng Đô trưởng và muốn chuyển qua giọng Fa trưởng thì có thể chuyển thẳng luôn từ C qua F thay vì đi về hợp âm chung của cả hai tông trước vì trong âm giai của hợp âm Đô trưởng có hợp âm F trưởng; và
    5. Bạn nên đặt các hợp âm chuyển qua tông thứ 2 ở phách mạnh.

Ví dụ: Phần bài hát thuộc tông thứ nhất có hợp âm chủ là C mà bao gồm 4 hợp âm chính và 4 hợp âm song song là: C, F, G, G7, Am, Dm, Em, E7 trong khi phần bài hát thuộc tông thứ hai có hợp âm chủ là Gm bao gồm 4 hợp âm chính và 4 hợp âm song song là Gm, Cm, Dm, D7, Bb, E, F, F7 thì cả hai tông có 1 hợp âm chung đó là Dm – như vậy khi bạn chơi hợp âm chủ sau cùng của phần bài hát thuộc tông thứ nhất là C thì từ đó bạn sẽ chuyển qua hợp âm bắt cầu Dm rồi mới bước tiếp đến hợp âm 7 át của hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ hai là D7 rồi từ đó bạn mới trở về hợp âm chủ thứ hai là Gm, và nếu muốn khẳng định thêm việc chuyển tông này thì bạn có thể chơi lại thêm một lần nữa hợp âm D7 rồi trở về lại hợp âm Gm.

  1. Cách 2

    Khi chuyển từ hợp âm chủ của tông thứ nhất sang hợp âm chủ của tông thứ hai mà cả hai tông đều không có hợp âm chung trong thang âm 7 hợp âm của hai âm giai thì bạn có thể tìm đến các hợp âm chung gián tiếp của hai hợp âm chủ trong trưởng và thứ hòa thanh (chắn chắn sẽ có) để đi về hợp âm chung gián tiếp đó rồi từ đó đi đến hợp âm 7 át của hợp âm chủ thứ hai để hút về hợp âm chủ thứ hai. Ví dụ: hợp âm chủ A khi chuyển qua Bb thì cả hai tông đều không có hợp âm chung vì 7 hợp âm trong âm giai của A chỉ bao gồm A, D, E, F#m, Bm, C#m và G#dim và 7 hợp âm của âm giai Bb chỉ có Bb, Eb, F, Gm, Cm, Dm và A#dim cho nên bạn phải tìm đến các hợp âm trong trưởng hòa thanh của hợp âm A tức là Dm thay vì D (nốt F# đổi thành F) và như vậy hai âm giai A và Bb có 1 hợp âm chung là Dm nên từ A bạn sẽ chuyển qua Dm trước rồi đi qua Eb (bậc 4 của Bb vì Eb rất gần với Dm) rồi từ đó chuyển đến hợp âm 7 át của Bb là F7 để hút về Bb.

  2. Cách 3

    Bạn có thể dùng kỹ thuật romatic (1/2 cung) để chữa cháy trong trường hợp bạn không có đủ thời gian để tính toán và xử lý chuyển điệu theo Cách 1 hoặc Cách 2 như trên. Ví dụ: Bài hát gốc không có chuyển tông nhưng ca sĩ khi hát lại muốn xử lý chuyển tông ở một đoạn nào đó của bài hát để thêm màu sắc hay trong trường hợp ca sĩ hát bị lạc nhịp và muốn đổi tông ngay thì trong trường hợp đó bạn không còn cách nào khác là nên chơi từ nốt chính của hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ nhất rồi chuyển sang nốt chính của hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ hai. Kỹ thuật Romatic cần được sử dụng trong tình huống này để giúp làm xóa nhòa điệu tính hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ nhất để người nghe dễ chấp nhận hợp âm chủ của phần bài hát thuộc tông thứ hai.

Khi chơi 2 ca khúc không có cùng tông và cũng không có cùng điệu (ví dụ như Boston và Slow Rock) mà dẫn đến tốc độ và tiết điệu của cả hai ca khúc cũng khác nhau và mỗi ca khúc ở một tông khác nhau thì để chuyển tông cho liền lạc ví dụ như từ ca khúc có nhịp điệu nhanh (Slow Rock) sang ca khúc có nhịp điệu chậm (Boston) thì bạn nên sử dụng kỹ thuật Rall, Rit để làm cho tốc độ của ca khúc thứ nhất (Slow Rock) chậm lại bằng với tốc độ của ca khúc thứ 2 (Boston) rồi dùng kỹ thuật rãi hợp âm chậm chậm đi từ chủ âm của ca khúc thứ nhất sang hợp âm chung của hai ca khúc rồi từ đó đi đến hợp âm 7 át của hợp âm chủ của ca khúc thứ hai rồi hút về hợp âm chủ của ca khúc thứ hai, và có thể tiếp tục khẳng định lại một lần nữa nếu muốn.

Cũng có trường hợp bạn phải chơi một bài hát ở hai tông khác nhau vì lời của bài hát khá đơn điệu và cứ lặp đi lặp lại nhiều lần, nên để tránh nhàm chán cho người nghe thì bạn có thể tạm thời chuyển tông của bài hát trong một đoạn ngắn nào đó của bài hát sang một tông thứ hai rồi quay trở lại với tông thứ nhất và kỹ thuật này thường được gọi là ly điệu (tức là mượn những thang âm xa để hòa âm cho những giai điệu vốn dĩ đã nhàm chán). Bạn nên chú ý rằng khi chuyển tông thì bạn cũng phải đi qua hợp âm chung của hai tông rồi từ đó mới đi đến hợp âm 7 át của tông thứ 2 sau đó mới trở về hợp âm chủ của tông thứ 2. Tuy nhiên, nếu muốn chuyển đột ngột sang hợp âm chủ thứ 2 mà không phải qua hợp âm chung của hai tông thì bạn nên chọn hợp âm chủ thứ 2 là hợp âm mà hợp âm chủ thứ 1 là hợp âm át của hợp âm chủ thứ 2 (hai hợp âm cách nhau 1 quãng 4). Ví dụ: bài hát đang được chơi ở hợp âm chủ C thì khi ly điệu, bạn nên chọn hợp âm chủ là F vì hợp âm chủ C là hợp âm át của F nên sẽ có sức hút từ C về F. Chú ý, khi chơi solo mà bạn muốn chuyển tạm qua một hợp âm chủ nào khác cũng được nhưng nếu là đệm hát thì phải chú ý là khi chuyển từ hợp âm chủ này sang hợp âm chủ khác thì hợp âm chủ khác đó phải nằm trong khoảng nốt giai điệu (tức là âm vực mà ca sĩ có thể hát được).

Có một số trường hợp mà một bài hát lại được nhạc sĩ sử dụng 2 điệu nhạc khác nhau ví dụ như phiên khúc thì chơi điệu boston nhưng điệp khúc thì lại chơi slowrock. Trong trường hợp như vậy, bạn phải biết các phách mạnh và mạnh vừa của từng loại nhịp, số phách cũng như các âm hình đệm của điệu (chủ yếu là các nốt bass) để có thể điều chỉnh các điểm nhấn của tay trái sao cho phù hợp nhất. Bên cạnh đó, tùy vào tiết tấu nhanh hoặc chậm của từng điệu nhạc mà bạn phải tự điều chỉnh trường độ của giai điệu sao cho phù hợp với tính chất của từng điệu.

Chuyển đổi qua lại giữa 2 bài hát mà không cùng một điệu nhạc. Khi chơi liên khúc từ 2 bài hát trở lên mà cả hai bài hát đều không được chơi ở cùng một điệu nhạc thì ngoài việc phải tìm nốt chung như trong trường hợp chuyển ca khúc có cùng điệu nhạc thì bạn còn phải biết cách chuyển đổi qua lại giữa các điệu nhạc như trong trường hợp một ca khúc nhưng lại được chơi ở 2 điệu nhạc khác nhau