Cách chơi đoạn mở đầu (Intro)

2467

Nguyễn Hữu Phước biên soạn dựa trên kinh nghiệm học piano của mình

Trước khi bắt đầu đệm cho một ca khúc, ta thường thấy trước đó có một đoạn nhạc mở màn của ca khúc đó mà thường được gọi là đoạn Intro.  Đoạn Intro ngoài việc làm cho ca khúc được hoàn chỉnh qua việc giúp tăng hiệu ứng và tạo điểm nhấn mà dẫn dắt người nghe đến với những phần cao trào của ca khúc, nó còn xác định âm giai để giúp cho ca sĩ có được sự chuẩn bị trước và vào hát đúng tông (giọng) của nhạc nền cũng như tạo ấn tượng cho người nghe về ca khúc sắp được ca sĩ thể hiện. Thực ra, viết Intro cho một ca khúc không phải là khó, chỉ cần nắm được một số quy tắc cơ bản là bạn đã thể tự mình làm một đoạn Intro đơn giản cho chính mình. Vì vậy, hãy luyện tập để có thể tạo ra đoạn Intro độc đáo cho riêng mình như được hướng dẫn bên dưới bạn nhé.

Để xây dựng một đoạn Intro cho một ca khúc, đòi hỏi bạn phải học cách sử dụng các kỹ thuật ngón tay nhuần nhuyễn, kết hợp giữa đệm rãi và solo giai điệu, nắm vững hợp âm, tiết tấu, âm giai, ý tưởng phát họa, trí tưởng tượng, có tầm nhìn và sự thấu hiểu ca khúc muốn đề cập đến vấn đề gì để diễn đạt cho đúng, tránh tạo ra đoạn Intro không ăn nhập gì với giai điệu ca khúc.

Dù đoạn Intro đơn thuần chỉ là những câu mở đầu để dẫn dắt vào ca khúc, mỗi người chơi nhạc lại có sự cảm nhận của riêng mình, một phong cách riêng và phải tự nghĩ ra đoạn Intro cho ca khúc mà mình chơi. Có thể lúc đầu trong đầu bạn chưa định hình được nhiều sự kết hợp khác nhau để tạo ra nhiều màu sắc cho đoạn Intro nhưng nếu chịu khó thực hành và kiên trì thì chắc chắn không sớm thì muộn bạn sẽ làm được.

Một đoạn Intro thường gồm 2 phần là phần lead (chạy nốt đơn lẻ) bên tay phải và phần accord (nhạc đệm, hợp âm) ở bên tay trái. Nhiệm vụ của người chơi là phải kết hợp 2 phần ấy lại với nhau sau cho hợp lý.

  1. Cách soạn đoạn Intro

Có nhiều cách soạn đoạn Intro từ đơn giản đến phức tạp. Không có quy định về độ dài hay ngắn của đoạn Intro, mà tùy thuộc vào cảm hứng của người chơi nhưng đoạn Intro phải chẳn ô nhịp từ tối thiểu 4 ô nhịp trở lên, ví dụ: 4, 6, ,8, 12, 16, 32. Tuy nhiên, lưu ý là Intro thường ngắn hơn hoặc nhiều lắm là bằng với độ dài của đoạn Giang tấu mà thôi.

Có 3 cách chính để soạn đoạn Intro như sau:

  1. Đánh đúng nhịp (phổ biến nhất), bao gồm:
    1. Đánh duy nhất hợp âm chủ của ca khúc rồi vào thẳng giai điệu của ca khúc. Mặc dù không tạo ấn tượng cho lắm nhưng cách này cũng giúp ca sĩ lấy tông (giọng) và hát đúng với tiếng đàn. Cách này thường chỉ được sử dụng đối với những ca khúc có tính chất đặc trưng.
    2. Sử dụng các vòng hợp âm.
      1. Lấy một hoặc một vài hợp âm trong một câu tiêu biểu nào đó trong ca khúc làm các hợp âm cho đoạn Intro và tay trái rải hợp âm còn tay phải dậm hợp âm trên các hợp âm đã chọn đó theo tiết điệu đã chọn cho ca khúc. Cách Intro này giúp tạo ấn tượng cho người nghe, tạo sự ngạc nhiên, khi hợp âm vừa đánh xuống thì giọng hát có thể vào phiên khúc hay điệp khúc; hoặc
      2. Sử dụng các hợp âm + 6, 9, 7, 4 để làm các nốt của hợp âm mở rộng trong việc sáng tác Intro;
      3. Lấy các hợp âm trong một hay hai câu tiêu biểu nào đó trong ca khúc làm các hợp âm cho đoạn Intro và tay phải đi nốt âm giai theo hợp âm chủ trên nền của các hợp âm đã chọn sao cho các nốt rơi vào phách mạnh phải lọt vào các nốt có trong hợp âm đã chọn tại từng ô nhịp. Chú ý là nếu như đó là ô nhịp chót của câu được chọn để về bậc I thì nên đổi thành bậc V để dừng lại, lấy đà và vào giai điệu chính ở bậc I cho có độ hút từ hợp âm bậc 7 át về hợp âm chủ; hay
      4. Dậm hoặc rãi các nốt có trong vòng hợp âm mà bạn chọn mà thấy nghe hay: ví dụ như:
        1. Vòng hợp âm I-IV-V;
        2. Vòng hợp âm I-IV-V-I-V (áp dụng cho cả trường và thứ);
        3. Vòng hợp âm I-VI-II-V (I-V) (áp dụng cho giọng trưởng mà thôi);
        4. Vòng hợp âm quảng 3 I-VI-IV-V (I-V) (áp dụng cho giọng trưởng và thứ);
        5. Vòng hợp âm quãng 2 lùi dần bass I-VII-VI-V (I-V) (áp dụng cho giọng thứ);
        6. Vòng hợp âm quãng 4 lớn I-IV-VII-III-VI-II-V (I-V) (áp dụng cho giọng thứ) – ví dụ: Dm – Gm – C – F – Bb – E (Eb, Em7-5, Gm, Gm6) – A7;
        7. Vòng hợp âm I-III-IV-V (áp dụng cho giọng trưởng);
        8. Vòng hợp âm I-III-VI-V (áp dụng cho giọng trưởng);
        9. Vòng hợp âm I-II-V-I-V (áp dụng cho giọng trưởng);
        10. Vòng hợp âm Canon I-V (đảo 1)-VI-III (đảo 1)-IV-I (đảo 1)-VI-V (áp dụng cho giọng trưởng);
        11. Kết hợp 2 hay nhiều vòng hợp âm ở trên lại với nhau; và
        12. Có thể sử dụng các hợp âm màu (+ 6, 7, 9, 4).
    3. Mô phỏng giai điệu ca khúc. Có các cách như sau:
      1. Copy nguyên mẫu (giống về cao độ và tiết tấu) một đoạn nào đó tiêu biểu trong ca khúc để làm đoạn Intro cho ca khúc nhưng nên làm cho chẳn từ 4-6-8 ô nhịp. Để cho hay thì nên thay đổi sắc thái bằng cách dịch chuyển đoạn tiêu biểu đó lên hay xuống 1-2 quãng 8 tùy vị trí nào thuận tiện và hợp lý hơn;
      2. CCopy nguyên mẫu 1-2 câu nào đó tiêu biểu trong ca khúc để làm đoạn Intro, giữ nguyên tiết tấu nhưng thay đổi một phần hay toàn bộ cao độ. Cũng để cho hay thì nên thay đổi sắc thái bằng cách dịch chuyển đoạn tiêu biểu đó lên hay xuống 1-2 quãng 8 tùy vị trí nào thuận tiện và hợp lý hơn;
      3. Copy nguyên mẫu 1-2 câu nào đó tiêu biểu trong ca khúc để làm đoạn Intro, giữ một phần tiết tấu (có biến tấu một ít) và thay đổi cao độ. Để cho hay thì nên thay đổi sắc thái bằng cách dịch chuyển đoạn tiêu biểu đó lên hay xuống 1-2 quãng 8 tùy vị trí nào thuận tiện và hợp lý hơn;
      4. Lấy chất liệu của ca khúc bằng việc chọn một đoạn giai điệu nào đó trong một đoạn nhạc (không quan trọng là đoạn A hay B) mà có tính chất tiêu biểu, điển hình của ca khúc làm tiết tấu chuẩn (thường là có tiết tấu lặp đi lặp lại) rồi thay đổi các nốt nhạc của âm hình giai điệu đó theo vòng hợp âm đã chọn ví dụ như 1 – 4 – 5 (chú ý là phải cân đối tức là ô nhịp phải chẳn 4 – 6 – 8, trừ một số trường hợp đặc biệt mà nhạc sĩ cố ý làm ca khúc bị lẻ ô nhịp) để vào đoạn A. Tuy nhiên, chú ý là khi lặp lại các đoạn âm hình đó ở tay phải thì đến lần thứ 3 cũng phải biến tấu đi một chút bằng cách thêm nốt vào hay cắt bớt nốt đi để tránh nhàm chán rồi quay trở lại với âm hình đó;
      5. Lấy chất liệu của ca khúc bằng việc chọn một đoạn giai điệu tiêu biểu, điển hình nào đó trong một đoạn nhạc của ca khúc làm tiết tấu chuẩn và thêm vào âm hình này hay cắt bớt đi một phần âm hình cũng như thay đổi nốt nhạc theo âm hình đó ở vòng hợp âm đã chọn ví dụ như 1 – 4 – 5. Tuy nhiên, chú ý là khi lặp lại các đoạn âm hình đó ở tay phải thì đến lần thứ 3 phải biến tấu đi một tý bằng cách giảm hay tăng các nốt trong âm hình để tránh nhàm chán rồi quay trở lại với âm hình đó. Vòng hợp âm thì ví dụ như dùng vòng đi xuống theo âm giai diatonic (cũng có thể chơi vòng đi lên nhưng sẽ không hay bằng) VD: Am – G – F – E7 – Am. Chú ý là phần tiết tấu Am và G nên giống nhau để định hình tiết tấu, nhưng đến F thì phải biến tấu một tý tiết tấu để không bị nhàm chán rồi đến 2 phách đầu E7 thì quay lại với tiết tấu đã chọn nhưng 2 phách sau thì có thể không theo tiết tấu đã chọn mà chỉ nên tạo chức năng nối dẫn thì E7 về Am bằng cách chạy Diatonic làm sao để từ E7 về lại được Am. Nếu chưa muốn dừng lại mà muốn làm một vòng hòa thanh nữa thì đừng nên chạy thẳng về nốt gốc của hợp âm Am mà có thể là về nốt 3 hay nốt 5 của hợp âm Am. Rồi thì đi lại vòng hợp âm đó một lần nữa nhưng lần này có thể từ Am đến G thì tiết tấu đã có biến tấu so với lần đầu một tý, đến F thì lại biến tấu hơn nữa rồi đến 2 phách đầu E7 rồi nối dẫn về Am tương tự như trên nhưng về nốt gốc của hợp âm Am;
      6. Chọn một đoạn tiêu biểu, điển hình trong ca khúc và dùng các bè trên hay bè dưới để thay đổi cao độ của đoạn đó nhưng vẫn giữ nguyên tiết tấu gốc kết hợp với sự phát triển đôi chút phần giai điệu để cho đoạn Intro phong phú thêm;
      7. Tương phản với giai điệu của ca khúc. Để tạo ra dấu ấn đặc biệt cho đoạn Intro mà khi nghe đến nó là người nghe biết ngay ca sĩ chuẩn bị hát bài gì rồi. Tuy nhiên, lưu ý là cách này hơi bị lạc đề vì không nghe giống với giai điệu ca khúc, cho nên đoạn Intro này phải giới thiệu, hình tượng được nội dung của ca khúc;
      8. Sáng tạo một giai điệu trên vòng hợp âm có sẳn trong ca khúc theo các nguyên tắc sau: (1) các nốt tại các phách mạnh thường là các nốt có trong hợp âm hay các nốt có trong hợp âm sẽ chiếm đa số trường độ trong ô nhịp; (2) giai điệu nên tiến hành liền bậc ở các quãng gần ví dụ như các quãng 2, 3, 4 để tạo cho giai điệu đẹp và hòa quyện hơn và kết của đoạn Intro nên có giai điệu đẹp và hút về hợp âm chủ, không nên đi các quãng xa từ quãng 5 trở lên trừ khi đi qua lại giữa các nốt có trong 1 hợp âm hay khi có thể dùng quãng xa khi chuyển từ đoạn này sang đoạn khác; (3) nên có sự nhắc lại giữa các motif/câu (lặp lại hướng đi giai điệu hay là lặp lại tiết tấu hoặc cả hai). Để thực hiện cách này đòi hỏi người soạn hòa âm phải cảm nhận ca khúc thật sự sâu sắc để có thể sáng tác một đoạn Intro mà không sử dụng một chút giai điệu nào của ca khúc mà vẫn khiến người nghe cảm nhận được cái hồn của ca khúc.
    4. Đánh Ad libitum (hay còn gọi là ad lib) tức là cho phép nhạc công, ca sĩ dùng tempo (nhịp vận) một cách tùy ý lúc nhanh lúc chậm nhưng phải có nhịp được co giãn (Rubato) (nhưng nên chậm hơn nhịp chính của điệu của ca khúc), tự do (có hay không có nhạc đệm – thường được sử dụng ở các ca khúc của nhạc sĩ Phú Quang). Các đoạn Intro theo phong cách này nên ngắn mà thôi vì ca sĩ muốn được thể hiện, đôi khi chỉ cần rãi một hợp âm là đủ), phần rãi đệm ad lib (đã vào ca khúc ở phần A) nên rớt cùng lúc với nốt giai điệu ở phách mạnh hay có thể chậm hơn một tý nhưng phần rãi đệm ad lib không được đánh rớt trước nốt giai điệu ở phách mạnh). Lưu ý là ad lib cũng còn được sử dụng ở cuối ca khúc trước khi kết thúc hay ở giữa của câu trong 1 đoạn với một ý đồ nào đó của nhạc sĩ (còn được gọi là Rallentendo.. Ritardando …);
    5. Đánh toàn bộ phần B nếu phần B ngắn hay đoạn cuối của phần B nếu phần B dài để vào lại phần A (ít phổ biến hơn – ví dụ: Thương nhau Ngày Mưa).
    6. Để hòa âm hay, các nốt giai điệu của đoạn Intro khi rớt vào các phách mạnh thì phải rớt vào các nốt của hợp âm và những âm giai điệu phát triển mà trùng với các nốt hợp âm ở các phách mạnh thì nên tránh, đặc biệt là nốt bass vì khi bị trùng thì không có hòa âm nên không được hay. Tuy nhiên, cũng chú ý là không phải lúc nào nốt giai điệu cũng cần tránh nốt bass để có hòa thanh vì như vậy thì đường đi của giai điệu đôi khi không được phong phú. Có nhiều khi bạn đan xen giữa việc tránh và không tránh nốt giai điệu để bớt đi sự nhàm chán hay có thể sử dụng việc tránh ở đoạn 1 rồi lại đan xen ở đoạn 2 để làm giai điệu thêm phong phú.